Asansör Kabini Tasarımında 1950’lerdeki Yenilikler

Bu makalede, 1950’lerin başında operatörsüz asansörlerin gelişiminden kaynaklanan kabin erişim yenilikleri anlatılmaktadır.

1953’te Elevator World, Inc.’in kuruluşu modern operatörsüz asansörlerin piyasaya sürülmesiyle aynı zamana denk geldi. Asansör işletimi ve kullanımıyla alakalı bu temel değişim, 1950’lerde bir çok makalede ele alındı. Bir operatör bulunmadığı durumlarda asansörün nasıl etkin ve güvenli bir biçimde çalışmasının sağlanacağı araştırıldı. Tartışmaların çoğu, kabin tasarımı ve kabin erişim sistemlerindeki yenilikler üzerineydi

Bu konuları ele alan ilk makalelerden biri 20. yüzyılın ortalarında başlatılan tek önemli dikey taşımacılık (VT) girişiminin Elevator World olmadığını da hatırlatmaktadır. Derginin Temmuz 1953 sayısında Charles W.Lerch’in “Operatörsüz Asansörler” başlıklı bir makalesi yer aldı. “Lerch” ismi, VT dünyasında gayet iyi bilinen Charles W. Lerch kariyerine Otis’te başladı. 1947’de buradan ayrılarak Chicago’da C.W.Lerch Co.’yu kurdu. 1964’te ise Quentin Bates ile ortaklık kurarak Lerch Bates şirketini kurdu. 1950’lerin başında ise gelecekteki işine ilham olacak yenilikçi ruhu operatörsüz asansör sistemleri ve kendi buluşlarına yöneldi. Bunlardan biri ELEVATOR WORLD’ün 1953 Ağustos sayısında “İkaz Işıklarının İcadı ile Operatörsüz Asansörlere Bir Destek” başlığıyla yer aldı.

Lerch, Mayıs 1953’te bekleyen yolcuları kabin geldiğinde yolcular inecekse uyaracak şekilde tasarlanmış bir sistem için patent başvurusunda bulundu. 2,730,693 patent numaralı “Asansör Sinyal Aparatı”nın tanıtımı şu şekildeydi:

“Otomatik ve yarı otomatik asansörlerin popülaritesi hızla artmaktadır. Asansör sanatıyla meşgul olan kişiler tarafından şimdiye dek icat edilen otomatik kontrol mekanizmaları sayesinde, bu tür asansörler manuel olarak çalıştırılan asansörler kadar hızlı ve güvenlidir. Çünkü kapının çalışması, kat hizasına gelme gibi işlemler insanlar tarafından yapılmamaktadır ve böylelikle bu işlemler hataya meydan vermemektedir. Otomatik ve yarı otomatik asansörlerin işletiminde karşılaşılan önemli bir sorun ise duraklardaki trafik sıkışıklığıdır. Belli katlarda asansöre binmeye çalışanlar dışarı çıkmaya çalışanlarla çarpışır ve bu da kargaşaya yol açar. Bu buluşun asıl amacı, kabindeki yolcular inerken kattaki insanları uyarmak için otomatik yöntemler kullanarak bu sorunu çözmektir. Böylelikle, katta bekleyen kişiler kapılardan uzak durabilir ve bekleyen yolcular asansöre binmeden önce inen yolculara kabinden inme fırsatı verebilir.”[XNUMX]

Lerch’in ikaz lambası sistemi şöyle çalışıyordu:

“. . . her katta, örneğin “yukarıaşağı” gösterge ışıklarının yanında ayırt edici bir sinyal bulundurmak. “Boşaltma sinyali” de denebilecek bu ayırt edici sinyal kabinin içinden başlatılan bir sinyale yanıt olarak kabin o katta durduğunda belirli bir süre otomatik olarak çalıştırılır. Bulunduğu kattan yukarı çıkmak için asansörü kullanmak isteyen bir yolcu giriş koridorunda her zamanki gibi asansör çağırma düğmesine basacaktır. Kabin geldiğinde inen yolcu olmazsa, kabinin geldiğini bildiren “yukarı” ışığı yanıp sönecektir. Yolcular bu katta asansörden inecekse, “yukarı” ışığının yanıp sönmesinin yanı sıra boşaltma sinyali devreye girecektir. Böylece kabinin geldiğini haber verecek ve bekleyen kişileri kabine binmeden önce inen yolculara izin vermeleri gerektiği konusunda uyaracaktır.”[XNUMX]

EW’de yer alan makalede yalnızca ikaz lambasından bahsedilmesine rağmen Lerch’in patenti boşaltma sinyalinin bir zil veya sesli ikaz olabileceğini veya ‘Lütfen geri çekilin, yolcular kabini boşaltıyor’ gibi uyarıların okunduğu bant kaydı içerebileceğini belirtiyordu. [1] Patent çizimlerinde kabin girişinin üzerinde ortalanmış bir panel üzerinde yukarı ve aşağı oklarının arasında ikaz lambalarının bulunduğu ve “otomatik selektör mekanizması”nın bu sinyal sisteminde “kontrol selektörü” olarak çlıştığı bir asansör sistemi yer alıyordu. (Resim 1 ve 2).

EW’ün Şubat 1954 sayısında Texas’ın San Antonio kentindeki 12 katlı South Texas Corp. binasına ilk ikaz lambası sisteminin kurulduğu haberi yer aldı. Binanın asansör sistemi modernize edilmişti ve ikaz lambası sistemi bu çalışmanın önemli bir kısmını teşkil ediyordu. Price Brother Inc.of Chicago tarafından tasarlanan ikaz lambası kabin girişinin tam ortasına yerleştirilmişti ve “mavi bir neon lamba gibi” “DIŞARI” kelimesi yanıp sönüyordu (Resim 3).[2] Şirketin başındaki C. Cedric Wenger, “Bu yeni sinyal asansör hizmetinde ölçülebilir bir gelişme sağlamalıdır. Bu kurulumun performansı yakından izlenerek diğer asansörlere yönelik olarak ‘DIŞARI’ lambasının faydalı olup olmadığı belirlenecek”, diyordu.[2] Ne yazık ki, bu kurulumla ya da başka bir asansöre bir ikaz lambası sisteminin monte edilip edilmediğine dair hiçbir şey bilinmiyor.

Lerch’in kabin çıkış sinyalizasyon sistemi başvurusu 1953’te yaptığı iki patent başvurusundan biriydi. Diğeri EW’e konu olmasa da o da operatörsüz kabin tasarımı ile ilgiliydi: 2,713,645 patent numaları “Asansörler İçin Otomatik Kontrol Mekanizması” (19 Temmuz 1955). Bu tasarım “otomatik asansör sistemlerinde kabin tam kapasite dolu iken katta durdurma uyarılarını otomatik olarak reddeden” bir kolaylıkla ilgiliydi.[3] Bu tasarım da operatörsüz asansörlere geçiş ile alakalıydı:

“Elektrikli asansör kumandalarının gelişiminin ilk evrelerinde, asansör kabinini çalıştırma ve durdurma işlemleri kabinin hizmet verdiği katlardaki butonların manuel olarak basılması ile kabine otomatik olarak iletilen zilli veya ışıklı ikazlar gibi sinyaller ışığında kişinin operatörlüğü ile yerine getiriliyordu. Operatör bu tür nispeten basit asansör kurulumlarında yalnızca asansör başlatıcısı nezaretinde olmak üzere kat durdurma sinyallerine yanıt vermekte veya bunları görmezden gelmekte özgürdü. Örneğin, asansör aşağı yönde hareket halindeyken tam kapasite dolu olduğunda, ara katlardan birinde, operatör diğer durdurma sinyallerini göz ardı ederek veya bu tür çağrılara yanıt vermemesi için kabin içindeki manuel bir anahtar vasıtasıyla doğrudan ana kata gidebiliyordu.”[XNUMX]

Lerch bu sistemlerin “kabin ağırlığının belirli bir kritik değeri aştığında kat durdurma sinyallerini geri çevirmesine” neden olan “asansörün taşıdığı ağırlığa duyarlı” olacak şekilde geliştirildiğini ifade ediyordu.[3] Ancak, bu sistemlerin “ yolcuların ağırlıkları değişebileceği ve ağırlığa duyarlı bu mekanizmaların doğru çalışmasını sağlamanın zor olacağını” da söylüyordu. [3]

Çözümü, yolcu ağırlıklarını göz ardı ederek bunun yerine “katta durma sinyalini reddetmesi” için “kabin içerisindeki yer işgali” konusuna odaklanmaktı. Lerch’in tasarımı yaylar üzerindeki kare şeklindeki bir dizi panelden oluşan yükseltilmiş bir zemin sistemi idi. Her bir yayın bitişiğinde durdurma limiti görevi gören bir “mikro anahtar” vardı:

“Asansör kabinine giren bir kişi hafif esnek ve yaylı bir zeminde yürüyormuş gibi hissedecektir. Kabin içinde belli bir noktada ayakta dururken, ayakları bir veya birden fazla panel üzerinde durarak bunların yayların kuvvetine karşı aşağı yönde zorlayacaktır.” [XNUMX]

Mikro anahtarların çoğu açıldığında, kabin otomatik olarak katta durma çağrılarını iptal edecektir. Bu sistem operatörsüz asansörler için tasarlanmış olmasına rağmen Lerch’in patent çizimlerinde bir operatör bulunmaktadır (Resim 4-6).

Kabin yeniliklerine dair bir diğer EW makalesi ise Mayıs 1954’te yayınlandı: “Telestarter ile Geleceğe Yeni Bir Bakış” Joshua E. Shirley tarafından patenti yeni alınan bir kontrol sisteminden söz ediyordu: 2,602,524 patent numaralı “Belli Bir Yönde Hareket Eden Kabinler İçin Uzaktan Kumanda Sistemi”(8 Temmuz 1952). Otis konstrüksiyon denetçisi olan Shirley başvurusunu ilk operatörsüz asansörlerin yeni yeni ortaya çıktığı Mayıs 1950’de yapmıştı. Ancak bunları VT sistemlerinin geleceği olarak görmek yerine, potansiyelleri konusunda şüpheleri vardı ve operatörsüz asansörlerin “bazı durumlarda faydalı” olduğu “asansör trafiğinin yoğun olduğu ofis binalarında kullanımının pratik olmadığı” iddia ediyordu. [4] Aynı zamanda, operatörün varlığının yolcuların kullanabileceği yeri azalttığını da fark etti. Bunun için çözümü opertör yerine bir kapalı devre TV sistemi kullanmaktı. Her kabinde kabin girişine odaklanan bir kamera ve iki yönlü bir iletişim sistemi bulunacaktı. (Resim 7). Asansör operatörü bir kontrol konsolunda, tercihen asansör trafiğini izlediği birinci katta bulunuyordu (Resim 8 ve 9). Yolcular kabine girdiklerinde, operatör hangi kata gideceklerimi sorup konsoldan uygun düğmeye basarak kabini yönlendiriyordu.

North Hills’in Philadelphia banliyösünde yaşayan Shirley, buluşunu ve kökenini anlatan Philadelphia Inquirer’ın dikkatini çekti:

“XNUMX yıllık hayatının XNUMX yılı boyunca asansör montajında çalışan Shirley dikey taşıma işinin bütün hilelerine hakimdir. Shirley,‘ Fakat bu cihaz fikri ben asansör işinde çalışırken aklıma gelmedi,” demektedir. ‘Bir gece bir hobi programı izlerken aklıma geldi. Zeminde ziyaretçilere yönelen ve monitörlerde kendilerine gösteren TV kameraları vardı. Burada işleyen mental prosesi tam olarak anlatamam ancak zihnim bu televizyonu bir asansöre çevirdi, her şeyi görebiliyordu fakat hiç yer kaplamıyordu.” [XNUMX]

Yazar makalesine şu şekilde devam ediyordu:

“Asansör operatörleri bu gelişmelere aldırış etmedi. Otomatik asansörlerin mevcutların yerine geçmesinin daha yıllar süreceğini düşünüyorlardı. Aşağıya inmek isterken yukarı düğmesine basanlarla daha çok ilgileniyorlardı. ‘Bunun önüne geçebilecek bir cihazınız varsa gerçekten iyi bir çalışma yapmışsınız demektir’, diyorlardı.” [XNUMX]

Asansör operatörlerinin iş güvenliği konusundaki iyimserliği biraz yersiz olsa da yolcu davranışlarına - ve yolcuların asansörün işleyişiyle ilgili görüşlerine - ilişkin gözlemleri, tasarımla ilgili bazı zorlukların hem zamanı hem de işletim sistemlerindeki değişiklikleri aştığını hatırlatmaktadır.

Referanslar

[1] Charles W. Lerch. "Asansör Sinyalizasyon Aparatı", ABD Patenti No. 2,730,693 (10 Ocak 1956).
[2] Başlıksız haber özeti. ELEVATOR WORLD, Şubat 1954.
[3] Charles W. Lerch. "Asansörler için Otomatik Kontrol Mekanizması", ABD Patenti No. 2,713,645 (19 Temmuz 1955).
[4] Joshua E. Shirley. "Tanımlanmış Bir Seyahat Yolunda Hareket Eden Arabalar için Uzaktan Kumanda Sistemi", ABD Patenti No. 2,602,524 (8 Temmuz 1952).
[5] Ray Millton. Philadelphia Inquirer, 7 Aralık 1952, “Sırada Televatörler Var”.