Makine Dairesiz (MRL) Asansörler
By Selçuk Gençol | Makine Dairesiz Asansörler | 2 Ağustos 2022
Okuma süresi 6 dakika
1996 yılında Hollanda'da KONE tarafından piyasaya sürülen makine dairesiz asansörler, kompakt dişlisiz motorlar kullanır ve tahrik ve kontrol bileşenlerini asansör boşluğunun içine yerleştirerek ayrı bir makine dairesine olan ihtiyacı ortadan kaldırır. Bu yenilik, daha verimli, daha düşük enerjili tasarımlara olanak sağladı ve mimarlara esneklik kazandırdı, malzeme, işçilik ve enerji tasarrufu sağladı ve panoramik asansörler için estetiği iyileştirdi. MRL sistemleri, alçak binalar ve giderek daha yüksek binalar için tercih edilmeye başlandı, ancak bazı dezavantajları da bulunmaktadır: bakım, kurtarma ve ses yalıtımı zorlukları, cam asansör boşluklarında potansiyel aşırı ısınma ve çok yüksek hız veya yüksek kapasiteli ve deprem bölgelerindeki sınırlamalar. Standartlar uyarlanmış ve mevcut EN 81-20 standardı, güvenlik, işletme, bakım ve kurtarma gereksinimlerini açıklığa kavuşturarak MRL'nin daha geniş çapta benimsenmesini desteklemektedir.
MRL sistemin doğuşunun en önemli etkeni, kullanılmakta olan standart dişlili asansör motorlarına nazaran daha az enerji ihtiyacı duyan, daha verimli ve daha küçük yapıda dişlisiz asansör motorunun icadıdır. Bu sayede küçük yapıdaki motor ve diğer ekipmanlar asansör şaftı içerisine konumlandırılmış, ayrı bir oda ihtiyacı ortadan kalkmıştır. Makine dairesiz asansör sisteminin ortaya çıkışındaki ilk hedef pazar, düşük katlı yapılardaki asansör taleplerine yöneliktir. MRL asansörler sektörde yaygınlaşana kadar, kuyu üstünde makine odası için alan bulunmayan/tasarlanamayan mevcut ve yeni yapılacak düşük katlı yapılarda, hidrolik asansörler mecburi tercih sebebiydi. Ancak hidrolik asansörlerin tercih sebebindeki mecburiyetin ortadan
MRL sistemin doğuşunun en önemli etkeni, kullanılmakta olan standart dişlili asansör motorlarına nazaran daha az enerji ihtiyacı duyan, daha verimli ve daha küçük yapıda dişlisiz asansör motorunun icadıdır. Bu sayede küçük yapıdaki motor ve diğer ekipmanlar asansör şaftı içerisine konumlandırılmış, ayrı bir oda ihtiyacı ortadan kalkmıştır.
Makine dairesiz asansör sisteminin ortaya çıkışındaki ilk hedef pazar, düşük katlı yapılardaki asansör taleplerine yöneliktir. MRL asansörler sektörde yaygınlaşana kadar, kuyu üstünde makine odası için alan bulunmayan/tasarlanamayan mevcut ve yeni yapılacak düşük katlı yapılarda, hidrolik asansörler mecburi tercih sebebiydi.
Ancak hidrolik asansörlerin tercih sebebindeki mecburiyetin ortadan kaldırılması ve maliyetlerin düşürülerek daha çevreci çalışabilen elektrik tahrikli MRL asansörlerin kullanımı, sektörün MRL sisteme dönmesine sebep olmuştur. Makine odası ihtiyacının ortadan kalkması, mimarlar için özellikle kuyu üstündeki alanların tasarımında esnek çözüm fırsatları sunmaktadır. Özellikle görsel zenginliği ön planda olan panoramik asansörlerin tercih edildiği yapılarda, şaft tasarımlarında ayrı bir odanın varlığı görselliği bozacağı için, MRL sistemler ekstra avantaj sağlamaktadır. Ayrıca yapı sahipleri için de malzeme, işçilik ve enerji maliyetlerinde kazançlar sağlamaktadır. Bu nedenle günümüzün en çok tercih edilen asansörler sistemleri, makine dairesiz sistemlerdir.
MRL sistemlerin avantaj ve dezavantajlarına özetleyecek olursak;
Avantajlar
- Makine odası ihtiyacının olamaması ve bu alanlarının farklı amaçlarda kullanılabilmesine olanak sağlaması,
- Azalan yapı alanından dolayı malzeme, işçilik ve enerji tasarrufu,
- Makine daireli, dişlili motor sistemlerine nazaran düşük enerji tüketimli ve yağsız sitem olduğu için daha çevreci,
- Hidrolik asansörler ile kıyasladığımızda ise,
- Düşük malzeme ve kurulum maliyeti,
- Düşük enerji tüketimi;
- Hidrolik yağ barındırmadığı için daha çevreci,
- Yüksek sürüş kalitesi ve konfor,
- Daha yüksek hızlar;
- Daha sessiz çalışma;
- Düşük bakım ve servis maliyetleri.
Dezavantajlar
- Bakım, servis ve kurtarma çalışmalarının makine odalı sistemlere nazaran zor olması,
- Ses izolasyonunun makine odalı sistemlere nazaran kötü olması,
- Yüksek katlı, yüksek hızlı ve yüksek kapasiteli asansör için çoğu zaman yanıt verememesi
- Sismik bölgelerdeki yapılar için daha fazla riskler barındırması,
- Motor ve ekipmanlara ait ısının kuyu içerisinde hapsolması nedeniyle özellikle panoramik cam asansör kuyularında çalışma sıcaklığının aşılması riski bulunmaktadır.
- Özellikle panoramik camlı asansör kuyularında, motor ve ekipmandan gelen ısı kuyu içinde tutulduğu için çalışma sıcaklığı yükselebilir.
MRL asansörlerin piyasaya sunulduğu ve devamındaki yıllarda standart ve yönetmeliklerde tanımsal eksiklikler olmasına rağmen günümüze kadar geçen sürede gerekli düzenlemeler yapılmıştır.
Örneğin; EN 81-1:1998 (2) standardında MRL sistemler için kurallar konulmamış olsa da gelen ara tadil/ eklemeler (AXNUMX+AXNUMX+AXNUMX) ile birlikte kurallar açıkça tanımlanmıştır.
Çalıştırma, test, bakım ve kurtarma kuralları, yürürlükteki EN 81-20 standardında (Asansörlerin yapımı ve kurulumu için güvenlik kuralları - Kişi ve eşya taşımacılığı için asansörler - Bölüm 20: Yolcu ve yük asansörleri) açıkça tanımlanmıştır.
Sonuç olarak;
Mimari tasarımlarda özgürlük, düşük enerji tüketimi, daha çevreci ve ekonomik yapı çözümleri barındıran MRL tasarımlar, son yirmi yılda devamlı gelişerek günümüzün en çok tercih edilen asansör sistemleri olmuştur. Ayrıca gelişimi hızla devam eden MRL tasarımlar, artan yüksek katlı yapıların fonksiyonel asansör ihtiyaçlarını da karşılayarak, makine daireli sistemleri yakın gelecekte tamamen ortadan kaldırabilme potansiyeline sahiptir.
| EN 81-1: 1998 | EN 81-1:1998/A2:2004 (3) |
| 3. TANIMLAR Makara dairesi (yerel des poulies) (Rollenraum): tahrik makinesinin bulunmadığı, ancak makaraların bulunduğu, hız regülâtörü ve elektrik tertibatının bulunabileceği oda. Makine dairesi (yerel tasarım makineleri) (Triebwerksraum): Makine veya makinelerin ve/veya ilgili donanımın bulunduğu oda. | 3. TANIMLAR: kasnak alanı: (Yerleşim yerleri) (Aufstellungsort von Seilrollen): kasnakların yerleştirildiği kuyunun içinde veya dışında boşluk(lar). Makine alanı: (Makine yerleştirme) (Aufstellungsort von Triebwerk und Steuerung): Makinenin bir bütün olarak veya parçalar halinde yerleştirildiği kuyunun içindeki veya dışındaki boşluk(lar). |
| 6- MAKİNE VE KASNAK DAİRELERİ 6.1- GENEL KURALLAR 6.1.1- Asansör makinaları, ilgili teçhizatı ve kasnakları, sağlam duvarlar, tavan, zemin ve kapı ve/veya tuzaktan oluşan özel bir odada bulunacaktır, ve yalnızca yetkili kişilerin erişimine açık olmalıdır (bakım, inceleme ve kurtarma). Makine veya kasnak odaları asansör dışında kullanılmayacaktır. Asansör dışında kanal, kablo veya cihaz içermemelidir. | 6 -MAKİNE VE KASNAK DAİRELERİ 6.1 GENEL HÜKÜMLER: Makine ve kasnaklar, makine ve kasnak mahallerine yerleştirilecektir. Bu alanlar ve ilgili çalışma alanları erişilebilir olacaktır. Mahallere sadece yetkili kişilerin (bakım, muayene ve kurtarma) girişine izin verecek hükümler alınacaktır. Mekânlar ve ilgili çalışma alanları, dikkate alınacak çevresel etkilere karşı uygun şekilde korunacak ve bakım/muayene çalışmaları ve acil durum çalışması için uygun alanlar için hükümler oluşturulacaktır. (Bakınız 0.2.2, 0.2.5 ve 0.3.3.) |
| 12.5 ACİL DURUM OPERASYONU 12.5.2 12.5.1'de tanımlanan efor 400 N'den büyükse, bir acil durum elektrik operasyonu makine odasından 14.2.1.4'e uygun olarak sağlanacaktır. | 12.5 ACİL DURUM OPERASYONU 12.5.2 12.5.1'de tanımlanan kuvvet 400 N'den büyükse, 14.2.1.4'e uygun olarak bir acil durum elektrik işletim aracı sağlanmalıdır. Bu araç ilgili makine dairesinde bulunmalıdır: - Makine odası (6.3), - Makine dolabı (6.5.2) veya - Acil durum ve test panellerinde (6.6). |
| 13.4- ANA ANAHTARLAR 13.4.1- Makine dairelerinde, her asansör için, asansöre giden tüm canlı iletkenlerdeki elektriği kesebilecek bir ana şalter bulunmalıdır… 13.4.2- Ana şalterler şu şekilde tanımlanmıştır: 13.4.1 sabit açık ve kapalı konumlara sahip olacak ve yanlışlıkla çalıştırılmamasını sağlamak için bir asma kilit veya eşdeğeri kullanılarak açık konumda kilitlenebilmelidir. Ana şalterin kontrol mekanizması, makine dairesi giriş(ler)inden kolay ve hızlı bir şekilde erişilebilir olmalıdır.. Makine dairesi birkaç asansör için ortaksa, ana şalterlerin kontrol mekanizması, ilgili asansörün kolayca tanımlanmasına izin vermelidir. | 13.4 ANA ANAHTARLAR 13.4.1 Her asansör için, tüm canlı iletkenler üzerinde asansörün beslemesini kesebilecek bir ana şalter sağlanacaktır. Bu anahtar, asansörün normal kullanım koşullarında yer alan en yüksek akımı kesebilecek kapasitede olacaktır… 13.4.1.2 Bu anahtar: a) bulunduğu makine dairesinde; b) makine dairesinin olmadığı yerde, bu kabinin kuyuya monte edilmiş olması dışında kontrol kabininde veya c) acil durum ve test panosunda/panellerinde (6.6) kontrol kabini kuyuya monte edildiğinde. Acil durum panosu deney panosundan ayrı ise anahtar acil durum panosunda (6.6) olmalıdır. Ana şalter kontrol kabininden kolayca erişilemiyorsa, kabine 13.4.2'de gerektiği gibi bir izolasyon şalteri sağlanacaktır. |
Referanslar
2) EN 81-1:1998 Asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kuralları - Bölüm 1: Elektrikli asansörler (TS 10922 EN 81-1 ASANSÖRLER - YAPIM VE MONTAJ İÇİN GÜVENLİK KURALLARI - BÖLÜM 1: ELEKTRİKLİ ASANSÖRLER-NİSAN2001)
3) EN 81-1:1998/A2 (2004) Asansörlerin yapımı ve montajı için güvenlik kuralları - Bölüm 1: Elektrikli asansörler A2: Makine ve makara mahalleri (TS 10922 EN 81-1/A2 Asansörler- Yapım ve montaj için güvenlik kuralları- bölüm 1: Elektrikli asansörler - A2: Makina ve makara düzenleri - 27.12.2005)
KATEGORİDEN DAHA FAZLASI
GÜNLÜK HABERLER