MMO Halatlı Taşıma Sistemlerinin Kontrollerine İlişkin Oda Teknik Raporunu Açıkladı

Makine Mühendisleri Odası (MMO), 24 Mayıs’ta yayınladığı raporda başta teleferikler olmak üzere halatlı taşıma sistemlerinin kontrollerine dair oda teknik raporunu yayınladı

12 Nisan 2024 günü Antalya’da yaşanan teleferik kazası, başta bu tür tesislerin ilgili işletmeci kuruluşları, belediyeler ve ilgili kamu idarelerinin dikkatlerini halatlı taşıma sistemlerinin periyodik kontrolleri üzerinde yoğunlaştırması gerektiğini bir kez daha göstermiştir.  

Bildirimizin ekinde yer alan Oda'nın Halatlı Taşıma Sistemleri Kontrolleri Hakkındaki Teknik Raporu, yapılması gereken tüm periyodik kontrollerin ve denetimlerin kapsamını ve süresini, tahribatsız muayene yöntemlerinin önemini, özel kontrolleri, kontrol personelinin niteliklerini ve sonuç önerilerini kapsamaktadır. 

Sanayi ve binalarda kullanılan çelik konstrüksiyonları da içeren halatlı taşıma sistemleri, ulaşımda giderek daha yaygın olarak kullanılmaktadır. İnsan taşımacılığı için tasarlanmış halatlı taşıma sistemleri arasında yer alan teleferikler, telesiyejler ve teleski sistemlerinin yüksek can güvenliği sağlanarak çalışabilmesi için, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Koşulları Yönetmeliği uyarınca, TS EN 1709 standardı (Halatlı Taşıma Sistemleri - Bakım ve Muayene) kapsamında kontrol ve denetimden geçmeleri gerekmektedir. 

İmalat ve işletme aşamalarında önemli işlevi olan Tahribatsız Muayene (NDT) yöntemleri bu kontrollerde önemli bir yere sahiptir. Muayenelerin temelinde birden fazla tahribatsız muayene metodu vardır (görsel, manyetik parçacık, penetrant ve ultrasonik muayene).  

Halatlı taşıma sistemlerinde yükü taşıyan ve dinamik yüklemelere maruz kalan konstrüksiyonlardan en önemlisi ve en kritik yer direkler ve taşıyıcılardır. Tahribatsız muayene yöntemleri ve TS EN 1709 standardı uyarınca özel kontrollere tabi olan tüm donanımlar (yük taşıyan yapıların yorulma gerilmelerine maruz kalan bileşenleri, mekanik fren sistemi donanımları, halat tutucular, taşıyıcı vagonlar/kabinler, askılar, yorulma yüklemesi etkisinde kalan tüm diğer güvenlik bileşenleri); direkler (değişken yükte olan veya sıkıştırma direklerinin şaftları, taşıma çatalları, destek direklerindeki şaftlar ve taşıma çatalları); direklerin özel kontrolleri (rutin yorulma ve özel yorulma testleri, süreleri) eksiksiz olarak yapılmalı; değerlendirme kriterlerinde Avrupa Normları temel alınmalıdır.  

Dinamik yüklemeler altında kullanılan konstrüksiyonlar için en büyük tehlikelerden birisi olan yorulma, yıllar içinde oluşan kırılmalara yol açmakta ve korozyon gibi çevresel etkilerle birlikte risk artmaktadır. Bu durumların tamamı, ilgili tesis ve ekipmanların hem yıllık dönemlerle hem de belirli çalışma süreleri ile kontrollerini gerektirmektedir. TS EN 1709 standardında da belirtildiği gibi, yıllık kontrollerin yanında belirli sürelerde ve belirli çevrim sayılarında, tahribatsız muayeneleri içeren özel kontrollerin yapılması şarttır.  

Kontrol personeli vasıflı, yetki belgeli olmalı

Halatlı taşıma sistemleri, can güvenliğini doğrudan etkileyen ve yüksek risk içeren taşıma araçlarıdır, kontrollerinin de bu konuda vasıflı tecrübeli personel tarafından yapılması gerekir.

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ne göre halatlı taşıma sistemlerinin periyodik kontrolleri makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine teknikerleri veya yüksek teknikerler tarafından yapılabilmekte ve bu kişilerin iki günlük temel eğitimden geçmiş olması yeterli görülmektedir! Oysa periyodik kontrolleri yapacak personelin halatlı taşıma sistemlerinin özelliklerini iyi bilmesi gerekir. TS EN 1709 standardı incelendiğinde, özellikle yıllık yapılan kontrollerde, personel tecrübesinin, ilgili mühendislik disiplininde eğitiminin ve tüm bunların yanında görsel muayene vasfının büyük öneme sahip olduğu görülmektedir.

Ancak, halat sistemlerinin periyodik denetimini kimin yapacağına dair mevzuatta netlik bulunmamaktadır. Özellikle teleferikler olmak üzere halatlı ulaşım sistemlerinin periyodik denetiminin, ilgili Meslek Odası tarafından eğitilmiş ve sertifikalandırılmış yetkili mühendisler tarafından yapılmasının sağlanması acil bir gerekliliktir. Bu şekilde, yetkisiz/bilgisiz kişiler tarafından yapılan denetimler önlenecek ve denetim mühendislerinin kayıtları tutulacaktır. Bu konulara ek olarak, özel denetimleri gerçekleştirecek personelin ISO 9712'ye göre Görsel Muayene, Manyetik Parçacık Muayenesi ve Ultrasonik Muayene alanlarında Seviye 2 sertifikasına sahip olması ve kaynaklı imalat alanındaki dört eğitimden birini tamamlamış olması gerekmektedir. 

Halatlı taşıma sistemlerinde can güvenliğini sağlamak için yapılacak çalışmalar kamusal hizmet kapsamında değerlendirilmelidir.