Depremlerin Mali Hasarının 84.1 Milyar ABD Doları Olması Bekleniyor
Türkiye Girişim ve İşadamları Konfederasyonu (TÜRKONFED), Kahramanmaraş merkezli iki büyük depremin Türkiye ekonomisine 84 milyar doları aşan mali zarara yol açacağını bildirdi.
6 Şubat Pazartesi sabahı Kahramanmaraş'ın Pazarcık ilçesinde saat 7.7:04'de 17 ve Elbistan ilçesinde 7.6:13'te 24 büyüklüğünde iki deprem Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Diyarbakır, Adana, Osmaniye, Gaziantep, Şanlıurfa, Malatya'da yıkıma neden oldu. ve Kilis. Arka arkaya meydana gelen iki yıkıcı deprem sonucunda 45,000'den fazla insan öldü ve 100,000'den fazla insan enkazdan kurtarıldı. Türkiye'de 10 ilde ağır hasara yol açan depremler, 13.5 milyon nüfusu etkiledi. Yenilenecek şehirler ve konutların yanı sıra başta Gaziantep, Kahramanmaraş, Malatya ve Hatay olmak üzere sanayici ve imalatçıları derinden etkileyen depremin ekonomik sonuçlarının tahmin edilenden daha ağır olması bekleniyor.
TÜRKONFED, Kahramanmaraş merkezli depremlerin ekonomik etkilerine ilişkin bir rapor hazırladı. Marmara Depremi'nden elde edilen verileri kullanan raporda, Kahramanmaraş depremlerinin 84.1 milyar ABD doları tutarında mali hasara yol açacağı hesaplandı. Raporda, Marmara Depremi'nde can kaybı 18,373 ölü, maddi hasar ise 17.1 döviz kuruyla 1999 milyar ABD doları olarak hesaplandı. Marmara depremi verilerinin kullanıldığı metodoloji ile Kahramanmaraş depremlerinin 72,663 can kaybına ve 84.1 milyar ABD doları mali hasara neden olacağı öngörülmüştür.
Bu öngörülen mali zararın 70.75 milyar ABD Doları konut hasarı, 10.4 milyar ABD Doları milli gelir kaybı ve 2.91 milyar ABD Doları iş günü kaybı olarak tahmin edilmiştir.
Raporda, illerin milli gelire katkısının azalmasına paralel olarak, afete uğrayan 10 ilin ihracatının, ihracatı destekleyen liman altyapısının bozulması nedeniyle 15 milyar ABD doları seviyesinin altına düşebileceği tahmin ediliyor.
Makroekonomik Etki Analizi: 1999-2023 Deprem Hasar İstatistikleri
“Bütçe Açığının GSYİH'ya Oranı Yüzde 5.4'ü Geçebilir”
Depremin merkezi yönetim bütçesi üzerindeki tahribatına ilişkin tespitlere de yer verilen raporda, konuyla ilgili şu ifadelere yer verildi:
- 2023 bütçe açığı 659.6 milyar TL (34.9 milyar ABD Doları) olarak hedeflendi. Bloomberg, deprem için yapılan kamu harcamalarının GSYİH'nın %5.5'ine eşdeğer olabileceğini tahmin ediyor.
- Mevcut koşullarda bütçe açığının en az 1 trilyon TL'yi (52.9 milyar ABD doları) aşması beklenebilir.
- 18 yılında nominal milli gelirin 953.4 trilyon TL'yi (2023 milyar ABD Doları) aşmasının beklendiği dikkate alındığında, bütçe açığının GSYİH'ya oranının %5.4'ün üzerine çıkması kuvvetle muhtemeldir.
Altyapı Hasarları Yedi Başlıkta Toplandı
TÜRKONFED raporunda altyapı hasarlarını 7 ana başlık altında sınıflandırdı:
Ulaşım
Karayolları Genel Müdürlüğü 8 Şubat'ta trafiğe kapatılan güzergah olmadığını açıklasa da Hatay Havalimanı ve Hatay-Reyhanlı yolunda sorunlar devam ediyor. Sahadan gelen bilgi ve görüntülere göre birçok ilçe ve köyün yollarının ulaşıma açık olmadığı anlaşılıyor. Başta Gaziantep, Hatay, Gaziantep-Osmaniye ve Adıyaman-Çelikhan olmak üzere yollarda çok sayıda çökme meydana geldi. Onarımlar devam ediyor, ancak yol altyapısının bazı noktalarda yeniden inşa edilmesi gerekiyor.
Elektrik
Depremden etkilenen illerin önemli bir bölümünde trafo noktaları yıkılırken, bazı bölgelerde elektrik dağıtım şebekesi de yıkılacak kadar hasar gördü. Trafo ve şebeke tesislerinin yeniden devreye alınmasının uzun sürmesi bekleniyor. Ana enerji iletim tesislerinde ve hatlarında sorunlar giderilmiş olmakla birlikte, kentsel dağıtım kısımlarında bazı ilçe ve il merkezlerinde sorunlar devam etmektedir.
Doğalgaz
Deprem doğal gaz boru hatlarında patlamalara neden oldu ve BOTAŞ kısa sürede Gaziantep, Hatay ve Kahramanmaraş'a olan akışı kesti. BOTAŞ'ın ana dağıtım hatlarında arıza ve kopmalar yaşandığı, onarım yapılan yerlerde ise artçı sarsıntılarla yeniden hasar meydana geldiği bakanlık tarafından açıklandı. Adıyaman, Gaziantep ve Kahramanmaraş il merkezlerine kontrollü ve kısmi doğal gaz akışı başladı. 10 Şubat Cuma günü Hatay il merkezi ve Kırıkhan ilçesi şehir içi alım istasyonlarına doğalgaz verildi.
Petrol Boru Hatları
BOTAŞ, ilk depremin ardından Pazartesi günü tesisi incelemek için terminale petrol akışını durdurdu, ancak herhangi bir sızıntı veya hasar bulunmadığını söyledi. BOTAŞ, 7 Şubat Salı günü geç saatlerde Akdeniz kıyısındaki Ceyhan ihracat terminaline ham petrol akışını yeniden başlattı. KBY yönetimi de petrol akışının devam ettiğini doğruladı.
Yakın İletişim
11.5 milyon cep telefonu abonesi ile afet bölgesindeki il ve ilçelerde telekomünikasyon hizmetleri tamamen durmadı ancak ciddi aksamalar yaşandı. Turkcell, Türk Telekom ve Vodafone'un üyesi olduğu Mobil Telekomünikasyon Operatörleri Derneği'ne göre 2,451 bin 190 baz istasyonu devre dışı bırakıldı, 3,485 mobil istasyon sevk edildi ve enerji ihtiyacının karşılanması için operatörler tarafından bölgeye acil olarak XNUMX bin XNUMX jeneratör sevk edildi.
Kesintiler daha çok köy ve kasabalarda devam ediyor.
Hastaneler
2012 yılında depreme karşı olumsuz dayanım raporu alan İskenderun Devlet Hastanesi'nin A bloğu yoğun bakım servisleri için kullanılmış ve depremle birlikte yıkılmıştı. Hatay ilinde iki devlet hastanesi yıkıldı ve çok sayıda özel hastane çöktü veya kalıcı hasar gördü. Yıkılan hastanelerin sayısı henüz resmi makamlarca paylaşılmazken, sahada sahra hastanesi ve sağlık çalışanlarına ihtiyaç duyulduğu bildirildi.
Okullar
Milli Eğitim Bakanlığı, yarıyıl tatilinin ardından 81 ildeki tüm okulların açılış tarihini erteledi. Bakanlık, okulların 20 Şubat 2023 Pazartesi günü açılacağını duyurdu. Depremden etkilenen 10 ilde öğrenim gören öğrencilerin diledikleri illere geçiş yapabilecekleri açıklandı. Yıkılan okulların sayısı hakkında henüz resmi bir bilgi yok.
Raporda tavsiyeler de listelendi
TÜRKONFED, raporunda afet sonrası ekonomik toparlanma için önerilerini de sıraladı.
Raporda aşağıdaki 4 tavsiye vurgulanmıştır:
- Emsalleri olan 7.8 büyüklüğündeki depremin ekonomik etkilerinin makroekonomik ve sosyoekonomik analizler açısından detaylı bir şekilde analiz edilmesi gerekmektedir. Etki analizleri, doğru politikaların tasarlanmasında yardımcı olacaktır.
- Depremle ilgili yasal düzenlemeler ve örgütsel yönetim konuları gündeme alınmalı ve kuruluşlara “depreme dayanıklı daha iyi bir kent planlaması için” fırsatlar sunulmalıdır.
- Deprem sonrası yeniden yapılanma ve ekonomik rehabilitasyon süreçlerinde konu, piyasa ekonomisine dayalı bir ekonomik kalkınma yaklaşımı çerçevesinde ele alınmalıdır.
- Deprem riski ve ekonomik hazırlık çalışmalarında bilimsel yaklaşım ön planda tutulmalıdır. Örneğin, Alaska Üniversitesi'nden Ezgi Karasözen ve Boğaziçi Üniversitesi'nden Didem Cambaz adlı iki Türk sismolog tarafından 30 Mayıs 2020'de yayınlanan bilimsel bir makalede, 6.8 Ocak'ta meydana gelen 24 büyüklüğündeki Elâzığ depremine dikkat çekildi. 2020, Doğu Anadolu fay hattında büyük bir kırılmanın habercisi oldu.