Güvenlik Komponentleri Test ve Belgelendirmesinin Temelleri

(Kapı kilitleme tertibatı ve Güvenlik Tertibatı)

2014/33/AB, Asansör Yönetmeliği, EK-III kısmında asansör güvenlik aksamlarının neler olduğunu tespit etmiştir. Durak (kabin) kapıları kilitleme tertibatları, asansör kabininin aşırı hızlanmasını engelleyen tertibatlar, aşırı hızlanmayı sınırlayan tertibatlar, tamponlar, hidrolik güç devrelerine bağlanan ve düşmeyi önleyen güvenlik tertibatları, elektronik aksamı olan elektrik güvenlik tertibatları asansörlerde bulunan güvenlik komponentleridir. Söz konusu komponentlerin yine Asansör Yönetmeliği eklerinde bulunan metotlara göre test ve belgelendirilmesi gerekmektedir. Test ve belgelendirmenin nasıl yapılacağını ise EN 81-50 standardı tespit etmektedir  

Bu makalede sizlere EN 81-50 standardı ışığında güvenlik aksamlarının belgelendirme temel gerekliliklerini açıklamaya çalışacağım.  

Kat ve kabin kapısı kilidinin test ve belgelendirme aşamaları EN 5.2-81 standardının 50. kısmında detaylı bir şekilde açıklanmaktadır. İlk aşamada başvuru sahibi ürününün teknik dosyasını belgelendirme kuruluşuna inceleme ve onay için sunmalıdır. Teknik dosyada kilitleme tertibatının ve elektrik güvenlik tertibatının detaylı çizimleri, kapının minimum ve maksimum ölçülerde çizimleri, kullanılan malzemelere ait detaylar, kilitleme tertibatı ile ilgili mukavemet hesapları, elektrik devre şeması, elektronik kart kullanılıyorsa şeması, kullanılıyorsa yazılım dosyaları, montaj ve bakım kılavuzları, test için numune ürün, uygunluk beyanı örneği ve ürün etiketi örneği bulunmalıdır. 

Kilit Çizimi

Teknik dosya incelemesi eksiksiz tamamlandığında üründe çeşitli mekanik ve elektrik test ve deneyler yapılacaktır. Sırası ile mekanik deneyler; dayanıklılık deneyi, statik deney ve dinamik deneydir. Dayanıklılık deneyinde kapı kilidi 1,000,000 kez tam çevrim yapılmalıdır. Bir çevrim kapı kilidinin açma ve kapama yönündeki tam hareketidir. Dayanıklılık deneyinde elektrik güvenlik tertibatı da beyan geriliminde ve beyan akımının iki katı akıma maruz bırakılarak açma ve kapama yapmalıdır. Elektrik devresine seri bir direnç de bağlı olmalıdır. Dayanıklılık deneyinde kilit ve güvenlik tertibatı 60 dakika içerisinde 10 (+/- %XNUMX) çevrim yapmalıdır.

Statik deneyde kilidi açmak için bir kişinin kuvvet uygulayacağı yere en yakın noktaya, kilit açma yönünde 3000 saniye boyunca artarak menteşeli/manuel kapılarda 1000N, otomatik kapılarda ise 300N kuvvet uygulanmalıdır. Dinamik deneyde ise yine kilit açma yönünde 4 m yükseklikten 0.5 kg ağırlığında kütle düşürülerek etkisi incelenmelidir. Mekanik deneyler sonunda kapı kilidinin güvenliğini olumsuz şekilde etkileyecek herhangi bir aşınma, deformasyon ve kırılma olmamalıdır.

Asansör kat, kabin kapısı kilidi güvenlik tertibatına bir dizi elektriksel testler de uygulanmalıdır. Öncelikle elektrik güvenlik devresi aktive olduğunda en az 7 mm mekanik kilitleme gerçekleşmiş olmalıdır. Devreyi kesme yeteneği testinde uygulanacak akım ve gerilim elektrik güvenlik tertibatının doğru akım veya alternatif akım kontağı olmasına göre değişkenlik gösterir. Devreyi kesme deneyinde elektrik devresine seri olarak bir endüktans ve direnç bağlı olmalıdır. Deney sırasında kilit ve kontak 5-10 saniye aralıklarla ve normal hızda açılıp kapanmalı, kontak en az 5 sn olmalıdır. Bu açma ve kapama işlemi doğru akım kontakları için 20 kez, alternatif akım kontakları için ise 50 kez yapılmalıdır. Her iki gerilim tipi kontağı için beyan geriliminin %11’u, alternatif akım kontakları için beyan akımının 110 katı, doğru akım kontaklarında beyan akımının %175’u uygulanmalıdır. Diğer bir elektriksel deney olan kaçak akım direnci deneyinde elektrik güvenlik kontaklarına 50V ve 3Hz’lik alternatif akım uygulanır. Sonrasında, açıklık ve kaçak mesafeleri kontağın IP koruma seviyesine göre 4 ve XNUMX mm arasında değişkenlik gösterir.  

Birden fazla panelli kapılarda panelleri birbirine bağlayan tertibatlar kapı kilidinin parçası olarak kabul edilir ve söz konusu tertibatlar da kilit ile aynı mekanik deneylere tabi tutulmalıdır. Tüm bu testlerin yanı sıra, mekanizmadaki makaralar kırıldığında veya hasar gördüğünde, panellerin düşmesini önleyen tertibatların ve panel taşıyıcılarını birbirine bağlayan bağlantı elemanları koptuğu takdirde taşıyıcıların ayrılmasını önleyen tertibatların varlığı kontrol edilmelidir.

Güvenlik tertibatının test ve sertifikasyonu ise yine EN 5.3-81 standardının 50. kısmında açıklanmaktadır. Öncelikle başvuru sahibi aşağıdaki bilgi ve verileri belgelendirme kuruluşuna vermelidir: Ürünün kullanılacağı çevresel şartlar, ürünün kullanım ömrü, yaşlanma ve red etme kriterleri, montaj ve bakım kılavuzları, güvenlik tertibatının ve kavrama yüzeylerinin çizimleri, hesaplamalar, minimum ve maksimum kütleler (P+Q), maksimum beyan hızı ve maksimum devreye girme hızı, kullanılan yayların bilgileri ve özellikleri, güvenlik tertibatının kullanılabileceği ray tipleri ve ölçüleri, yüzeyleri, kullanılan malzemelerin özellikleri, detayları, uygunluk beyanı örneği, ürün etiketi örneği ve numune ürünler. Ürün test ve kontrolleri başlamadan önce iletilen bilgiler ve veriler belgelendirme kuruluşu tarafından incelenmeli ve onaylanmalıdır. Bu aşama sona ermeden test ve kontrollerin başlatılmaması işin doğasının gereğidir. 

Teknik dosyanın incelenmesi tamamlanıp onaylandıktan sonra güvenlik tertibatının tipine göre bir dizi kontrol ve test gerçekleştirilmelidir. Test edilecek fren tertibatı ani frenlemeli güvenlik tertibatı ise bir tezgâh veya hızı değiştirmeyen bir tertibat yardımı ile kılavuz ray fren tertibatının arasından hareket ettirilir. Bu sırada kat edilen mesafe kuvvetin fonksiyonu olarak bir diyagram şeklinde kaydedilir. Deney sonrası gövde ve kavrama elemanlarının sertliği ölçülmeli ve beyan edilen değerler ile karşılaştırılmalıdır. Ayrıca şekil değişiminin gözlemlendiği bir diyagram daha elde edilmelidir. Ani frenlemeli güvenlik tertibatında müsaade edilebilir maksimum kütle aşağıdaki şekilde hesaplanır:

- If the elastic limit is not exceeded: 

(P+Q)1: İzin verilebilir kütle, 
K: Kuvvet-mesafe grafiğinin altına düşen alanın integrali, 
: yerçekimi ivmesi, 
h: Serbest düşme mesafesi. 

Serbest düşme mesafesi şu şekilde hesaplanır:

Burada V1, aşırı hız regülatörünün aktivasyon hızıdır.

Elastik limit aşılırsa iki hesaplama yapılır ve daha büyük olan kütle seçilebilir. 

Burada K1, elastik limite ulaşan değere kadar olan alanın integralidir. 

K2, maksimum kuvvete karşılık gelen değere kadar olan alanın integralidir.

Fren Çizimi 

Test edilecek fren kaymalı tipte ise ürün sahibi testin hangi kütle veya kütleler için yapılacağını, regülatörün devreye girme hızını, asılacak kütleyi bildirmelidir. Test serbest düşme şeklinde yapılmalıdır. Bu önemli bir husustur. Test yapılırken, doğrudan veya hesaplama yöntemi veya dolaylı olarak, zamanın fonksiyonu olarak toplam serbest düşme mesafesi ve kılavuz raylardaki frenleme mesafesi, hız regülatörü halatı veya benzeri tertibatın kayma mesafesi, yayların toplam hareket mesafesi ölçülmelidir, tespit edilmelidir. Ayrıca ortalama frenleme kuvveti ve anlık minimum ve maksimum frenleme kuvvetleri tespit edilmelidir. Eğer kaymalı güvenlik tertibatı sadece bir kütle için (P+Q)1 için belgelendirilecek ise üreticinin 4 gn yavaşlama ivmesini elde etmek için öngördüğü frenleme kuvvetini 1’ya bölerek tespit ettiği (P+Q)16 kütle ile 0.6 test yapılmalıdır. Her testten sonra kavrama elemanlarının normal ısılarına dönmesi için beklenmelidir. Her bir test kılavuz rayların kullanılmamış kısmında yapılmalıdır. Tek kütle için belgelendirilecek kaymalı fren tertibatının frenleme kuvveti, yapılan 0.6 testte tespit edilen frenleme kuvvetinin ortalamasıdır. Tespit edilen ortalama frenleme kuvvetinin 25 gn ortalama yavaşlama ivmesi için beyan edilen kuvvetin +/- %XNUMX’ten fazla farklı olmaması gerekir.  

Kayma güvenlik tertibatı, farklı kütleler için belgelendirilecek ise, üretici frenleme kuvvetinin değişimini ayar parametresine göre gösteren bir diyagram veya formülasyon vermelidir. Testler verilen minimum ve maksimum kütleler ve tavsiyem ara değerler için de testler yapılmasıdır. Her kademe için dört test yapılmalı ve testlerde tespit edilen frenleme kuvvetlerinin ortalaması frenleme kuvveti olarak kabul edilmelidir. Ölçülen frenleme kuvveti yine beyan edilenden +/- %25’den fazla farklı olmamalıdır.  

Tek kütle için ve ayarlı kademeli frenleme tertibatı için izin verilen kütle (P+Q)1 aşağıdaki şekilde hesaplanmalıdır.  

Formülde FB, yukarıda açıklandığı gibi hesaplanan frenleme kuvvetidir.  

Fren tertibatının sertifikasında müsaade edilen kütle (P+Q), veya kademeli kaymalı fren ise ayar parametresine göre kütle değerleri yazılı olmalıdır.  

Umarım makalem okurlarıma bir nebze faydalı olabilmiştir. Güvenli günler dilerim.