Eksik "CE" İşareti

kaydeden Mehmet Cömert

Herkese merhaba,

Asansör yönetmelikleri kapsamında asansörlerin piyasaya sürülmesi sırasında birçok hata yapılsa da, bir şekilde yerleşik bir "CE" işaretleme süreci mevcuttur. Elbette, piyasaya giriş süreçlerinde karşılaştığımız hatalar zaman zaman devam etmektedir. Ancak, demek istediğim şu ki, her şeye rağmen, 2014/33/AB Asansör Direktifi ve asansörlere yönelik diğer yayınlanmış düzenlemeler sayesinde asansör konusu çok detaylı bir şekilde ele alınmış ve bu konuda yerleşik bir sektör kültürü oluşmuştur.

Ne yazık ki durum, 2014/33/AB Asansör Yönetmeliği’nin kapsamı dışına çıktığımızda, diğer dikey taşıyıcı sistemlerin bazıları için bu kadar belirgin değildir. Bilindiği üzere dikey kaldırma donanımları denildiğinde ürün yelpazesi oldukça geniştir. Vinçler, yürüyen merdivenler, forkliftler, yük taşıma platformları, taşıt liftleri, engelli bireylere yönelik kaldırma donanımları ve diğer birçok ürün dikey kaldırma donanımlarının ayrı ayrı örnekleridir.

Bu yazıda, engelli bireylere yönelik imal edilen dikey kaldırma donanımları ile yüklerin taşınması için imal edilen kaldırma donanımlarına değinmek istiyorum. Çünkü bu ürünlerin piyasaya arzında gerçekten ciddi sorunlar ile karşı karşıyayız.

Bunun temel sebebi ise, piyasaya arz edenlerin Avrupa Ekonomik Bölgesi’ni tam olarak anlayamamış olmasıdır.

Avrupa Birliği'nin resmi internet sitesinden alınan görselde üye ülkeler ve aday üye ülkeler gösterilmektedir. Avrupa Komisyonu tarafından teknik düzenlemeleri yayınlanmış ürünlerin görselde gösterilen ülkelerde piyasaya sürülebilmesi için "CE" işaretinin bulunması zorunludur. Avrupa Komisyonu tarafından teknik düzenlemeleri yayınlanmış ürünlerin, görselde belirtilen ülkelerde pazarlanabilmesi için "CE" işaretini taşıması gerekmektedir. Ülkemizde, 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu ile idari yaptırımlar öngörülmüştür.

Peki o halde, yük taşıma amacıyla üretilen dikey kaldırma ekipmanları ve engelli bireylerin taşınması amacıyla üretilen dikey kaldırma ekipmanları için "CE" işaretlemesi nasıl olmalıdır?

Bu iki ürün ailesi için teknik düzenleme esas olarak 2006/42/AT Makine Güvenliği Direktifi'dir. Bu ürünlerle ilgili olarak Avrupa Birliği Resmi Gazetesi'nde referans numaralarıyla yayımlanan uyumlu standartlara "Makine (MD)" başlığı altında erişilebilir. [1]

Bu nedenle, bu ürünlerin Makine Güvenliği Yönetmeliği hükümlerine uyması gerekmektedir. Yönetmeliğin IV. Ekinde belirli ürünler için ayrı bölümler bulunmaktadır. Bu başlık altında yer alan "Üç metreden daha yüksek dikey yüksekliğe sahip, düşme riski taşıyan, kişileri veya kişileri ve malları kaldırmak için kullanılan ekipman" ifadesi bizim için önemlidir. Ürününü bu cümle kapsamındaki koşullar altında piyasaya sürmeyi amaçlayan bir üretici, yalnızca kendi beyanının ürünü piyasaya sürmek için yeterli olmadığını bilmelidir.

Bunun yanı sıra self deklarasyonun yanlış anlaşılması ya da yanlış yorumlanması da piyasaya arz edeni yanlış yollara sevk edecektir. Bunun içindir ki self deklarasyon doğru anlaşılmalıdır. Piyasaya arz edilecek olan ürün 2006/42/AT Ek-IV’te yer alsın ya da almasın her koşulda, ürün için teknik dosya hazırlanması gerekmektedir. Ürünün teknik dosyasında; tasarımı, devre şemaları, temel sağlık ve güvenlik gereklerine uygunluğunu teyit etmek için gerekli olan hesaplamaları, deney sonuçları ve belgeler ile birlikte tam ayrıntılı çizimleri gibi 2006/42/AT Ek VII bölümünde yer alan tüm evraklar bulunmalıdır.

Sonuç olarak ürün 2006/42/AT Ek I, temel sağlık ve güvenlik kurallarının ilgili tüm gereksinimlerini karşılamak zorundadır. İmal edilen ürün bu süreçte iç kontrol sonrası uygunluğu ispat edilerek AT Uygunluk Beyanı düzenlenmesi ile piyasaya arz edilmelidir.

Aşağıdaki çizelgede Makina Emniyeti Yönetmeliği için izlenecek yollar en basit haliyle verilmiştir.

 Çizelgeden anlaşılacağı üzere, ürünün piyasaya arz yöntemini belirledikten sonra harmonize standartlara bakılması gerekmektedir. Yük taşıma amacı ile imal edilen dikey kaldırma donanımları ve engelli bireylerin taşınması amacıyla imal edilen dikey kaldırma donanımları için piyasaya arz edilecek ürünün özelliklerine göre seçilmesi gereken standartları belirleyen çizelgeyi aşağıda paylaşıyorum. Bu çizelge, yönetmeliklerin ve standartların uyumlu şekilde kullanılabilmesi için temel unsurları ve yol ayrımlarını göstermektedir.

Yukarıdaki tablo, belirli kapsam hususları göz önünde bulundurularak oluşturulmuştur. Temel düzeyde bir kılavuz niteliğindedir. Burada dikkat çekmek istediğim hususlar, 2006/42/AT kapsamındaki EN 1570-1, EN 1570-2, EN 81-31, EN 81-40 ve EN 81-41 standartlarıdır. Bu standartların pratikte göz ardı edildiğine inanıyorum. Örneğin, engelli yolcuları taşımak için tasarlanmış bir ev asansörü, EN 81-41 standardına uygun olarak üretilmelidir. Malların taşınması için tasarlanmış platformlar, EN 1570-1 veya EN 1570-2 standartlarına uygun olmalıdır. Son olarak, saniyede 1 metreyi geçmeyen bir hızla yük taşımak için tasarlanmış ve kabin içinde kontrol paneli bulunmayan asansörler, EN 81-31 standardına uygun olarak üretilmelidir. Bu ürünler için teknik dosyalar hazırlanmalı ve 2006/42/AT sayılı Makine Direktifi kapsamında, "CE" işaretiyle piyasaya sürülmelerini sağlamak için doğru bir yol haritası belirlenmelidir. Başka türlü düşünmenin yolu yok.

Ülkemizde bu ürünlerin bakımı ve periyodik kontrolleri, 25.04.2013 tarihli ve 28628 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "İş Aletlerinin Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Koşulları Hakkında Yönetmelik"te belirtilen kriterlere uygun olarak yapılmalıdır.

2014/33/AB Asansör Yönetmeliğine geldiğimizde nispeten süreçler daha net olsa bile bu alanda da epey eksiğimiz bulunuyor. Asansör yönetmeliğinde merkeze koymamız gereken 3 adet standart bulunuyor. Asansör imalatı öncesinde EN 81-50, imalatı sırasında ise sistemin çalışma eğimine bağlı olarak EN 81- 20 ya da EN 81-22 etrafında temel güvenlik gereksinimleri belirlenmiştir.

Diğer standartlar, asansörlerin kullanım amacına bağlı olarak ek gereksinimleri belirtir. Ürünün kullanım amacı "tesis sahibi" tarafından belirlenmeli olsa da, bu süreçte diğer ulusal mevzuat da dikkate alınmalıdır.

Ülkemizde üretilen asansörler, yapının durumu ve asansörün kullanım amacından bağımsız olarak, "Planlı Alanların İmarına İlişkin Yönetmelik" uyarınca engelli yolcuların kullanımına uygun olmalıdır. Dikkat edilmesi gereken diğer ek şartlar ise "Binaların Yangından Korunmasına İlişkin Yönetmelik"te belirtilmiştir.

Bu yazının, bahsi geçen ürünler ile ilgili piyasaya arz aşamasında yaşanan hataları gidermenizde yol gösterici olmasını dilerim.

kaynaklar

[1] single-market-economy.ec.europa.eu/single-market/european-standards/harmonize-standartlar/machinery-md_en