Asansör Halatlarında Ters Eğilme Ve Etkileri
Serdar Tavaslıoğlu tarafından | Halatlar ve Kablolar | 17 Temmuz 2023
Okuma süresi 19 dakika
BU MAKALEİ DİNLEYİN
Asansör halatlarında ters bükülme, düzensiz sıkıştırma, iç sürtünme ve halka oluşumuna neden olarak tel yorulmasını önemli ölçüde hızlandırır ve halat ömrünü kısaltır; bu da tel kırılması ve halat sıkışması riskini artırarak çekme kasnağı kaymasını ve emniyet tamponlarını etkisiz hale getirebilir. Standartlar (EN 12385-5, EN 81-50/20, ISO 4309), halat seçimi, kasnak D/d oranları (çekme kasnağı olukları ve minimum 40× halat çapı) ve eşdeğer bükülmelerin değerlendirilmesini düzenler; ters bükülmeler, basit bir bükülmenin dört katı olarak ele alınır. Ters bükülmüş kasnakların yaklaşık 60× halat çapı mesafede tutulması kabul görmüş iyi bir uygulamadır (200× mesafe, ters bükülme olmamasına neden olur), ancak her kurulum kayma açısından test edilmeli ve gerekli emniyet cihazlarıyla donatılmalıdır.
Serdar Tavaslıoğlu
Yayınladığım montaj eğitim videolarında makina konması bölümünde geçen ters eğilme yaratan (reverse bending) kasnaklarla ilgili sorular geldi. Asansör halatlarında ters eğilme yaratan kasnak kullanılması durumunda dikkat edilmesi gereken noktaların neler olduğu ve kasnaklar arası mesafenin halat çapının 60 katı olmasının neye dayanarak istendiği soruldu. Eğitim videosunda bahsedilen durum, esas olarak tahrik kasnağı önünde veya arkasında yer alan, dönüş yönü tahrik kasnağı ile ters yönde olan sabit kasnaklar ile ilgiliydi. Bu kasnaklar uygun monte edilmezse hem halat ömrünü çok kısaltırlar hem de daha önemlisi asansörün tahrik kabiliyetini, asansör kullanımını riske sokacak şekilde etkilerler. Halat tel kırılması ve halat kıstırması (ters eğen kasnaklar arasında halatın sıkışması ve kaymaması) asansörde önemli konulardır. Bu konuları sırasıyla incelemek gerekir.
Asansör Askı Halatlarında Eğilme
Bilindiği gibi asansörlerde kullanılan askı halatları hem işleyiş hem de güvenlik açısından asansörün ana bileşenlerinden birisidir. Halatlar birçok standarda tabi olarak sınıflandırılırlar, üretilirler, bakımları yapılır, test edilirler ve standartlarda belirtilen olumsuz şartların oluşması durumunda işletmeden alınırlar. Asansör haricinde de birçok ürünün ana bileşenlerinden olan halatlar için çok detaylı çalışmalar ve incelemeler yapılmıştır.
Çelik tel halatların genel özellikleri TS EN 10264 standart serisinde tanımlanmıştır. Numune alma ve test prosedürleri için "EN 10264-1 Çelik tel ve tel ürünleri - Halatlar için çelik tel - Bölüm 1: Genel gereksinimler" standardı kullanılır. Halatların kullanım alanlarına göre sınıflandırılması ve gereksinimleri EN 12385 serisinde verilmiştir. Bunlar arasında, "EN 12385-5 Çelik tel halatlar - Güvenlik - Bölüm 5: Asansörler için bükümlü halatlar" asansörlerde kullanılacak halatları tanımlarken, EN 81-20/50 standardı asansörlerde kullanılan halat özelliklerine dayanmaktadır. Halatların muayenesi ve imhası kuralları "ISO 4309 Vinçler - Tel Halatlar - Muayene ve imha uygulama kodu" standardında açıklanmıştır. Asansör uygulamaları için "ISO 4344 Asansörler için çelik tel halatlar - Minimum gereksinimler" standardı da kullanılabilir. Bunların dışında, halatlarla ilgili çok sayıda uygulama kodu ve standart bulunmaktadır.
Halatların kullanımları, uygulamaları ve bakımları için birçok makale yayınlanmıştır. Bu konularda değerli hocalarımızın yayınlarından da faydalanmak mümkündür. Bu yayınlardan bazıları ;
- İletim Teknolojileri Kongresi 2003 Bildiriler Kitabında “Asansör Halatları ve Mekanik Yapıları”, ayrıca “Asansör Tesislerinde Bakım ve Yöntemleri”, C.Erdem İmrak, Recep Demirsöz
- “İletim Teknolojisinde Kullanılan Tel Halatların Bakımları” Adalet Zeren, Hülya Yetiştiren,
- Asansör Sempozyumu 2006 Bildiriler Kitabında “Asansörlerde Kullanılan Çelik Tel Halatlar, Seçim ve Bakım Yöntemleri” Serpil Kurt, C. Oktay Azeloğlu,
- II. Bakım Teknolojileri Kongresi 2005 Bildiriler Kitabında “Asansör Tesislerinde Askı Halatlarının Koruyucu Bakım Esasları” Erdem İmrak, İsmail Gerdemeli, M. C. Fetvacı
- “Asansör Halatları” Güven Kutay- Günhan Yanbay
Hocalarımızın değerli çalışmaları incelenebilir. Asansör halatları hakkındaki detaylı bilgiler bu makalelerden edinilebilir. Bu makalelerde konumuzla ilgili olarak halatlarda tel kırıklarının sebeplerinden birisi de halatlardaki ters eğilmeler gösterilir. Yukarıda bahsedilen yayınlar incelendiğinde halat güvenliği ve hayat ömrünün birçok faktöre göre belirlendiğini görürüz. Halatın doğrudan asılması durumunda etki eden çekme kuvvetine göre belirli bir güvenlik katsayısının oluşturulması ve işin şekline göre uygun halat cinsinin seçilmesi yeterli olacaktır. Ancak işin içine halat eğilmeleri girmesi durumunda bütün hesaplar değişmektedir. Çünkü eğilme halat için deformasyon yaratmakta beklenenden önce kırılmalara yol açıp halat ömrünü kısaltmaktadır. Halatın eğildiği bir sistemde hesaplar buna göre yeniden yapılmalıdır.
PFEIFER-DRAKO_STEEL-WIRE-ROPES kataloğunda eğilme durumunda, halatta oluşan değişim grafikler ile verilmiştir. Şekil 1 de bir kasnağa sarılan halatın sadece orta bölümü normal mesafede kalırken, alt taraf normal duruşa göre daha uzun, üst taraf ise normal duruşa göre kısa kalmaktadır. Ayrıca Şekil 2 de gösterildiği şekliyle altta kasnakta baskıya maruz kalan teller üst tarafa doğru baskı yapmaktadırlar. Halatta oluşan bu kuvvetler dış sarımlar ve iç sarımlardaki halat damarlarının ve tellerinin birbirlerine ile sürtünmelerine, dengesiz oluşan kuvvetler sebebiyle teller üzerinde beklenenden fazla kuvvetlerin oluşmasına, tel kırılmalarına veya eğilme yorgunluğu (bending fatique) oluşmasına sebep olurlar.


Bu konuyla ilgili çeşitli yayınlar çevrimiçi olarak mevcuttur. Rolan Vetreet, halat eğilmeleri konularında tanınmış bir uygulayıcı ve araştırmacıdır. ““Calculating the service life of running steel wire ropes by Dipl.-Ing. Roland Verreet” Dipl.-Ing. Roland Vetreet'in "Çelik halatların kullanım ömrünün hesaplanması" adlı yayınında, halat bükülme sorunu incelenmiştir. Bu yayında, Stuttgart Üniversitesi'nden Prof. Feyrer'in halat bükülme formülü kullanılmıştır. Bu formülde, halat bükülmesinin eşdeğer değerinin halat çapına, gerilim değerine, makara çapına, etkileyen kuvvete ve halat üreticisinin çeşitli testlere tabi tutarak belirleyeceği diğer faktörlere (b0, b1, b2, b3 gibi) bağlı olduğunu görebiliriz.
Bu formülde
- N, eğilme döngülerinin sayısı
- d mm cinsinden anma halat çapı
- D makaranın mm cinsinden kasnak çapı
- S N cinsinden halat çekme hattı
- Ro, N/mmXNUMX cinsinden kablonun nominal çekme dayanımını ifade eder2
fd ölçek etkisini hesaba katar, fL en çok gerilmiş halat bölgesinin uzunluğu ve fE halat damarını hesaba katar.
B0-b3 arasındaki faktörler, her bir halat tasarımı için çok sayıda eğilme yorgunluğu testlerinden geçerek ayrı ayrı belirlenmesi gereken halata özgü parametrelerdir.
Halatın ömrü, özelliklerine ve kullanıldığı yere bağlı olarak hesaplanabilir. Halatın ömrü üzerindeki bu etkileri gösteren birçok tablo bulunmaktadır. Bu tablolardan bazıları aşağıda verilmiştir. Grafikler ve kaynakları şu şekildedir: Şekil 3'teki grafikler, halat çapına ve kullanılan makara çapına göre değişimleri göstermektedir ve "Çelik halatların kullanım ömrünün hesaplanması" kitabından alınmıştır (Dipl.-Ing. Roland Verreet); Şekil 4'teki grafikler, çelik veya fiber halatların çekirdek sayısına veya yük durumuna göre ömürlerini göstermektedir ve "Asansör Mekanik Tasarımı Üçüncü Baskı" kitabından alınmıştır; Şekil 5'teki grafikler, halatın yağlama durumuna ve tel sayısına bağlı olarak makara çapına bağlı kopma dayanımını göstermektedir ve "Asansör Halatları" kitabından alınmıştır (Güven Kutay-Günhan Yanbay). Aşağıdaki grafiklerden de görülebileceği gibi, her faktör halatın ömrünü etkilemektedir. Halatlar için standart bir hesaplama yönteminden bahsedemeyiz; bu da her makine için halatların kendi sınıflandırmalarına göre kullanılması gerektiği anlamına gelir. Bu nedenle, halatlar EN 12385-5 standardına tabi olan kaldırma halatları arasından seçilmelidir. Her çelik halat kaldırma halatı değildir. Kaldırma standardında verilen halat makara çapı oranları ve halat hesaplama prensipleri bu sınıflandırmadaki halatlar için geçerlidir. EN 12385-5 standardına tabi halatlarda, sıkıştırma veya sapma makaralarında (düz veya ters yönde olsun) makara çapı, halat çapının en az 40 katı olmalıdır. Bu, özel olarak sertifikalandırılmış halatlarda değişebilir.
Her farklı bükülme, yapısına bağlı olarak halatta deformasyona yol açtığından, güvenlik faktörünü hesaplamak için bükülme sayısı ve türü bilinmelidir. Bükülme yoğunluğunu belirtmek için birim olarak kabul edilen makara, halata ek basınç uygulamayan "avara" makaradır. EN 81-50; 5.12.2.1'de tüm bükülmelerin basit bir bükülmeye eşit olması gerektiği belirtilmiştir.
5.12.2.1 Genel
"Halattaki bükülme sayısı ve her bükülmenin şiddeti, halatın yıpranmasına neden olur. Bu durum, olukların türünden (U veya V oluk) ve bükülmenin ters olup olmamasından etkilenir. Her bükülmenin şiddeti, basit bükülme sayısına eşdeğerdir."
Basit bir bükülme, halatın yarıçapı nominal halatın çapının 0,53'ünden fazla olmayan yarım daire şeklindeki bir oluk üzerinden geçmesiyle tanımlanır."

Basit eğilme a şıkkında gösterildiği gibidir. b şıkkında halatta sıkışma olduğu için, c şıkkında ise halatta yayılma olacağı için basit eğilme (simple bending) kabul edilmezler. Sürtünme tahrikli asansörlerde tahrik kabiliyeti, kasnak ve halat arasındaki sürtünme ile oluşmaktadır. Bu yüzden tahrik kasnakları halatları sıkıştırır ve sürtünme sonucunda tahrik oluşur. Ancak bu sıkıştırmalar halatta deformasyon oluşturur.

Halatta oluşan sıkışma, kanalların yanak açılarına ve alt kesilme açılarına bağlı olarak değişir. EN 2-81; 50 Table 5.12.2.2 de tahrik kasnaklarının yiv ve açı durumlarına göre eşdeğer basit eğilme karşılıkları verilmiştir (NT). Alttan kesik olmayan ve kanal yarıçapı, halat anma çapının 0.53’ünden daha büyük olmayan U kanallar için eşdeğer sayı 1 kabul edilmiş ve basit eğilme kıstası olarak alınmıştır. Dikkat edilirse 35 derece yiv açısı olan bir V kanal kasnak 18.5 defa basit eğilmeye karşılık gelmektedir. Gene alttan kesik U kanalda alt kesilme açısı 105 derece olması durumunda 15.2 defa basit eğilmeye eşit bir deformasyon yaratmaktadır.
Çizelge 2 - Eşdeğer çekme makarası sayısının değerlendirilmesi Neşdeğer(t)
| V-oluklar | V açısı (γ) | 35 ° | 36 ° | 38 ° | 40 ° | 42 ° | 45 ° | 50 ° |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Neşdeğer(t) | 18,5 | 16 | 12 | 10 | 8 | 6,5 | 5 | |
U-Alttan oluklar | U açısı(β) | 75 | 80 | 85 | 90 | 95 | 100 | 105 |
| Neşdeğer(t) | 2,5 | 3,0 | 3,8 | 5,0 | 6,7 | 10,0 | 15,2 |
Tabloda yer almayan açı değerleri lineer interpolasyon ile belirlenebilir.
Çekme kasnağının asansörde dönme yönü ana dönüş yönüdür ve bu yöndeki diğer tüm makaraların dönüşü düz bükülme olarak kabul edilir. Standart EN 81-50; 5.12.2.3 ayrıca çekme makarası dışındaki yönlendirme makaralarının hesaplanması için bir yöntem sağlar. Çekme kasnağı üzerinde oluşan halat, farklı çaplı bir saptırma kasnağı (avara) ile karşılaşırsa çap farkından dolayı ek bir deformasyon meydana gelir. Bu etki, Kp faktörü hesaplanarak bulunabilir. Saptırma makaralarının basit bükme makara eşdeğerini bulma formülü aşağıda verilmiştir.
Np =KP.(Nps+4Npr)
KP = (DT/DS)4
Nps = basit bükümlü kasnak sayısıdır;
Npr : ters bükümlü kasnak sayısıdır;
KP : kasnak ve kasnak çapları arasındaki oran faktörüdür.
DT : çekme makarasının çapıdır;
DS : makaraların ortalama çapıdır, çekme kasnağı hariçtir
NT grafikten elde edilir. hesaplanmasından sonra NS, eşdeğer toplam basit bükme kasnağının sayısı şu şekilde bulunur: NE. NE = NT+NS
Daha sonra gerekli hesaplamalar yapılarak halat emniyet katsayısı bulunur. (Sf ). (EN 81-50; 5.12.3)
Yukarıda verilen formülde, Npr:ters yönde eğilmeli saptırma kasnağı sayısı geçmektedir. Bu kasnakların deformasyonunu bulurken düz yönde eğilmeli kasnağa göre XNUMX katı bir çarpan alınmaktadır. Çünkü düz eğilen halat, eğilme yönüne göre bir şekil almaktadır. Halat ters eğilmeye girince yeniden bir şekillendirme ile karşılaşmakta ve halat telleri arasında normalden çok daha fazla sürtünme ve çekmeler oluşmaktadır. Aynı yönde dönen kasnaklarda halattaki uzama ve şekillenme aynı yönde olacağı için deformasyon daha az olacaktır, ancak ters eğilmede her iki kasnakta halattaki tellerin hareketleri farklı yönde olacağı için liflerdeki bozulma hızlanır
Şekil 8'de halatın iki farklı bükülmedeki dönüşleri ve hareketleri gösterilmiştir.

Ters büküm makaraları birbirine çok yakınsa, halat normal haline dönme şansı bulamadan ters bükülmeye maruz kalır. Bu durumda, halatın iç ve dış sarımları arasında boşluklar, halkalar ve düğümler oluşabilir. Aşağıdaki resimler, Güven Çelik Halat'ın "Çelik Halat Teknik Bilgileri" adlı kataloğundan alınmıştır.

Bu durum halatların makaralardan açılması ve diğer makaraya sarılması durumunda bile açıkça görülebilir. Ters yönde yapılacak bir makara açma hareketi gamlara, kuşgözüne yol açar.
Bu ters yönde oluşan hareketler halatın ömrünü daha hızlı bir şekilde kısaltmaktadır. EN 81-50 Standardı asansörde ters eğilmeyi 5.12.2.3 maddesinde tarif etmiştir.

5.12.2.3 Nequiv(p) Değerlendirmesi
"Bir büküm, ancak eksenleri arasında sabit bir mesafe bulunan iki ardışık kasnak üzerindeki halat temas noktaları arasındaki mesafe halat çapının 200 katından az ise ve büküm düzlemleri 1200 dereceden fazla döndürülmüşse ters büküm olarak kabul edilir."
Bu tanıma göre eğer kasnaklar arası mesafe, halat çapının 200 katından fazla ise ters yönde eğilme olsa dahi düz eğilme kabul edilir. Çünkü halat kendisini toplamıştır ve ek bir şekillendirme olmayacağı için ayrıca deformasyon katsayısı alınması gerekmez. Bu maddeye bakarak palangalı asansörlerde, kuyu içindeki kabin ve karşı ağırlığa bağlı kasnaklar ters eğilme olsalar dahi düz eğilme olarak kabul edilir. Standart ters eğilmede maksimum ölçüyü vermesine rağmen minimum ölçü ile ilgili bir kısıtlama getirmemiştir. Bunun için halat kullanma kılavuzlarına ve ilgili yazılara bakmak gerekir.
Roland Verreet yukarıda belirtilen yazısında ters eğilme için örnekler vermiştir. Son örnek kendi içinde ters eğilme içermektedir. Bir önceki örnekle aynı işlevi görmesine rağmen halat eğilme yönündeki değişiklikten dolayı hayat ömründeki kısalmaya dikkat etmek gerekir. Eğilmelerin özelliklerine göre yapılması gereken bakım sürelerindeki değişikliklere dikkat edilirse, ters eğilmelerdeki bakım süresinin de çok kısalması gerektiği görülmektedir. Aynı şekilde ters eğilmeye karşılık olarak alınacak düz eğilme döngüsü ( bending cycle, simple bending) değerleri de verilmiştir. Alttaki şekilde dördüncü grafikteki ters eğilmenin 2 ile 9 arası düz eğilmeye karşılık gelebileceği gösterilmektedir. Asansör uygulamasında (yukarıda formülde verildiği şekilde) bu sayı 4 olarak alınmaktadır.

Birçok firmanın kullanma kılavuzlarında ters eğilmenin etkisini hafifletmek için alınması gereken önlemlerin başında, kasnaklar arası mesafenin açılması gerekliliği belirtilir. “Usha Martin İtalyaHalatları kullanma kılavuzunda 90 derece ters eğilmeler için kasnaklar arası mesafe olarak halat çapının 100 katını, daha geniş açılar için bu mesafenin 100d den az alınabileceğini belirtmiştir. Yazının yayın izni olmadığı için açıklamalarını tam olarak aktaramıyorum, sadece şeklini koyacağım ama ilgilenen arkadaşlarım broşürü indirerek bakabilirler. Kasnak halat açısı 90 derece ise L>100d, açı 90 dereceden küçük ise L<100d olabilir. Buda videoda belirtilen değerlere yaklaşık ve uygundur.


Bu konuda bir diğer çalışmayı asansörcüler için önemli bir mekanik tasarım kaynağı olan “Elevator Mechanical Design Third Edition, Lubomir Janovskikitabında bulabiliriz. Ters eğilmenin etkisinin azaltılması çalışmalarında halat çapının mesafeye oranında yapılan bir tabloyu kitabında yayınlamıştır. Halat çapının yaklaşık 60 katında bu eğilmenin etkilerinin kabul edilebilir bir seviyeye geldiği görülmektedir.
90 lı yıllarda asansörlerde baskı kasnağı kullanımı oldukça yaygın bir uygulama idi. O dönemde yapılan kontrollerde bu tür uygulamalar ile çok karşılaşılırdı. Bu uygulamanın kötü yapıldığı montajlarda ise halat kırılmaları çok sık görülen durumlardı. Asansör uygulamalarında halat ters eğilmelerinden mümkün olduğunca kaçınılmalıdır. Bu şekilde kasnakların kullanımı halatlar ve asansör güvenliği için her zaman risk oluşturur. Ters eğilmede daha büyük bir güvenlik katsayısı gerekeceği için daha büyük halat kesiti kullanılmasını gerektirir. Halat açmalarda bile makaradan aktarımlarda ters eğilme oluşmayacak şekilde aktarmalar yapılmalıdır.

Ters Eğilmenin Tahrik Kabiliyetine Etkisi
Ters eğilmede kasnaklar arası 60 halat çapı mesafe bırakma uygulaması bu haliyle zorunlu bir şart yerine, iyi mühendislik uygulaması şartı olarak görülebilir, ancak bu uygulamanın zorunlu hale getirilmesinin amacı, halat tel kırılmasını önlemek veya halat ömrünü uzatmaktan çok güvenlikle ilgilidir. Asansör denetiminde denetçinin görevi, asansörün konfor veya kalitesine bakmak değil, mevcut riskleri belirlemektir. Asansörlerde ters eğilme kullanılmasının, halat kırılmasının yarattığı etkiden daha riskli bir yanı daha vardır. Baskı kasnağının tahrik kasnağına yakın olması iki kasnak arasında halat kıstırmasına (rope clamp)yol açar ve asansörde EN 9.3-81; 1 maddesinde c şıkkında istenen tahrik şartını engelleyebilir.
EN 81-1+A3; 9.3 Halat çekişi
"İple çekme işlemi aşağıdaki üç koşulu yerine getirecek şekilde yapılmalıdır:
.........
c) Tamponlarda karşı ağırlık yüklüyken ve asansör makinesi "yukarı" yönde hareket ederken boş kabini kaldırmak
mümkün olmayacaktır."
Halat kıstırması asansörde ciddi bir risktir ve kabinin herhangi bir yavaşlatıcı önlem olmadan (tamponlar gibi) doğrudan kuyu tavanına çarpmasına sebep olabilir. Karşı ağırlığın bloke olması durumunda halatın tahrik kasnağı üzerinden kayacağı varsayıldığı için, yukarı yönde kabinin duruş yavaşlatması, karşı ağırlık altına konan tamponlarla yapılabilir. Ağırlık altına konan tampon esas olarak kabinin yukarı yönde duruşunu yavaşlatmak için konmaktadır. Halatların kaymaması durumunda, regülatörün devreye girmeyeceği hızlar için yukarı yönde hiçbir güvenlik önlemi alınmamış olur. Yapılan testlerde ters eğilen kasnaklar arasında halat mesafesinin 60 katı mesafe olan asansörlerde bu kıstırmanın çok görülmediği, halatın boşalan tarafa doğru kayma yapabildiği görülmüştür. Daha sonraki zamanlarda da, senkron motor uygulamalarında da hatalı uygulamalar görülmektedir. Aşağıda resimleri görülen uygulamalarda halat kıstırması oluştuğu için kuyu testlerinde karşı ağırlık tamponlara oturduğu halde halatlar kasnak üzerinde kaymamış ve kabin yukarı yönde harekete devam etmiştir.

1998 yılında İzmir’de yapılan kontrollerde, Asansör Kontrolleri Ortak Komisyonunda bu konuda araştırmalar yapıldı ve birçok belge incelenerek Asansör Ruhsat Denetiminde (o zamanki adı öyleydi) ters eğilmelerde kasnaklar arasında halat çapının 60 katı kadar bir mesafenin bırakılmasının uygun olduğu kabul edildi. Saha çalışmalarında baskı kasnakları ile tahrik kasnakları arası uygun mesafe bulunan uygulamalarda halat kırılmalarının nispeten daha az görüldüğü ve birçok uygulamada halat kıstırması olmadan halatların kasnak üzerinde kayabildiği tespit edildi. Bu konuda Akademik çalışmaların da yapılması faydalı olacaktır. Bu tür uygulamalarda baskı kasnağı veya kısa halat dönüş kasnakları yerine kasnaklar arası uygun mesafeler bırakan aşağıdaki gibi uygulamaların yapılması daha doğru sonuçlar verecektir.
Yukarıdaki şekillerde gösterildiği gibi uygulamalar yapılsa dahi, uygun mesafeler bırakılsa dahi, kullanılan halatın cinsine, saptırma kasnaklarının adedine, kullanılan tahrik kasnağının yiv şekline, sarılma açısına, ters büküm açısına, asansörün hızına, yüklenme şekline ve daha birçok faktöre bağlı olarak halat kıstırması söz konusu olabilir. Her asansör işletmeye alınmadan önce TS EN 6.3.3-81 standardının 20 maddesinde belirtildiği gibi testler yapılmalıdır

EN 81-20; 6.3.3 Tahrikin kontrol edilmesi (5.5.3
"Çekiş gücü, kurulumla uyumlu en sert frenleme yöntemleri kullanılarak birkaç kez durdurularak kontrol edilmelidir. ………
Karşı ağırlık, tampon(lar) ile temas ettirilir ve makine, halat kayması olana kadar çalıştırılmaya devam edilir veya kayma meydana gelmezse kabin kaldırılmaz.
Halatın makara üzerinde kaymaması durumunda, maddenin c) 2) paragrafında belirtilen önlemler alınır. 5.5.3 Halat çekişi TS EN 81-20 M'de alınmalıdır.
EN 81-20; 5.5.3 Halat çekişi
"……….
c) kabin veya karşı ağırlık stop ederse, boş kabini veya karşı ağırlığı tehlikeli bir konuma kaldırmak mümkün olmamalıdır; herhangi biri:
1) halatlar çekme makarası üzerinde kaymalıdır; veya
2) makine, 5.11.2'ye uygun bir elektrikli güvenlik cihazı ile durdurulacaktır.”
Bu gereklilik yakın zamanda EN 81-20 ile eklenmiştir. Kayma görülmez ise, limit kesiciler dışında 5.11.2'ye uygun bir emniyet kontak mekanizması ile kabinin durması sağlanmalıdır. Ters eğen kasnaklar arasında halat çapının 60 kat mesafesinin kullanılmış olması, yukarıda belirtilen şartlara bağlı olarak halatların kasnaktan kayma şartının oluşacağı anlamına gelmez. Her asansörde kendi özeline bağlı olarak kayma test edilmeli ve gerekli güvenlik önlemleri alınmalıdır. Esas olan standardın istediği şartların sağlanmasıdır. Bu tür asansörlerde karşı ağırlık altına tampon konması, yukarı yönde kabin duruşunun yavaşlatılması için yeterli önlem sayılmamalı, kabin süspansiyonu veya kuyu üstünde tampon uygulaması da yapılmalıdır. Çünkü korunması gereken karşı ağırlık değil, kabindir. Mecbur kalınmadıkça halatlarda ters eğilme uygulamalarından kaçınmak gerekir.


