Bakım, Onarım ve Modernizasyon - Asansörler Düşer mi?

Günlük hayatta kullandığımız asansörler her kullanıcıda korku hissi uyandırır. Kafalarda çoğunlukla bu “Asansör düşer mi?” ya da “Asansör bozulursa içinde havasız kalır mıyım?” endişesi oluşturur.

Dikey ulaşım aracı olan asansörler sağlıklı çalışabildiği gibi aynı zamanda düşebilir ve zaman zaman arızalanabilir. Peki “Asansör neden düşer ya da neden arızalanır?”

Her gün ulaşım için kullandığımız rutin bakımlarını yaptırdığımız arabalarımız. Onlar da aynı şekilde servis bakımlarını yaptırmadığımızda bizleri yarı yolda bırakabilir hatta bir gün frene bastığımızda durmayabilir. Frene basınca durmayan araba, otobüs, kamyon ve benzeri araçlar olabildiği gibi asansörlerde de benzer kazalar yaşanabilir.

Asansörlerimizin arıza yapması ve ansızın düşme olasılığı çok da düşük değildir. Önemli olan süreç bu noktaya gelmeden asansör servis hizmetinin nasıl ve kimler tarafından yönetildiğidir. Gelin şimdi bu süreci kısımlar halinde konuşalım;

• Aylık Periyodik Bakım ve Onarım
• Revizyon İşlemleri
• A Tipi Muayene Kuruluşu Kontrolleri

1. Aylık Periyodik Bakım Onarım

Kamu hizmetine açılmış, içinde çağrı butonu bulunan ve insan taşıyan her asansörün ayda en az bir kez Hizmet Yeterlilik Belgesi (HYB) bulunan yetkili bir servis tarafından TS EN 13015 + A1 Yönetmeliği kuralları çerçevesinde periyodik bakımlarının yaptırılması yasal yükümlülüktür. Bu yükümlülük asansörü kullanan kişilerde değil asansörün bulunduğu tesisin yönetimindedir. Tesis yönetimi bir Hizmet Yeterlilik Belgesi (HYB) bulunan servis ile anlaşma yapmalıdır. Bu anlaşma doğrultusunda, sorumluluğunda bulunan asansörlerin periyodik bakımlarını ve bağımsız kuruluşlar tarafından da kontrollerini yaptırmakla yükümlüdür. Yapılan anlaşmalar sonrası artık sorumluluğun büyük bir çoğunluğu yetkili servis firmasına geçer

Peki, neden bir sözleşme sonrası sorumluluk yetkili servis firmasına geçer? Bunun cevabı aslında çok basittir. Kullanıcılar ve tesis yöneticileri asansörlerin sadece kabinini ve katlarda bulunan asansör çağırma butonlarının göstergelerini görürler. Asansör çalışıyor, ses yapmıyor, optimum ölçüde arıza veriyor, arıza olsa da yetkili servis hemen arızayı çözüyor, yukarı aşağı seyirde sarsıntı yapmıyor, kullanıcılardan şikâyet gelmiyor ise tesis yönetimi “Asansörümüz güvenli, yetkili servisimiz işini güzel yapıyor” yorumlarını yapmaktadır. Ama işimiz bu kadar basit kurallar çerçevesi ile sınırlandırılmış değildir. Asıl önemli husus, kapıların arkasında kalan asansör kuyularında ve makine dairelerindedir. Bu kısımlar ise sadece her ay rutin bakıma gelen yetkili servis firmasının teknisyenleri ve yılda bir kez olmak üzere onaylı kuruluşların mühendislerinin kontrolünden geçer. Bu sebepten dolayı asıl sorumluluk tesis yönetiminde değil yetkili servis firmasındadır. Çünkü işin karanlık ya da aydınlık yüzünü onlar görür. 

Asansör teknisyeni yasal yükümlülük gereği ayda en az bir kez asansörün periyodik bakımlarını yapar. Yani hiç arızası olmasa dahi bir asansörü ayda bir kez ziyaret eder. Periyodik kontroller esnasında;

• Asansörün Makine Dairesi (Makine Dairesi Mevcut ise)
• Kabin Üstü
• Asansör Kuyu Dibi

Temel anlamda bu XNUMX bölgenin kontrollerini yapar. Yapılan kontrollerde genel olarak sistem gerekliliğine göre;

Gözle Muayene, Fonksiyon Testi, Ölçüm, Ayar ve Temizlik işlemleri yerine getirilir. Peki bu bölgelerde hangi noktaları kontrol eder?

Asansör Makina Dairesi

Asansör makine dairesinde, asansörün kontrol panosu, tahrik motoru, elektrik panosu, taşıyıcı halatlar ve bağlantıları, hız regülatör tertibatı gibi bileşenlerin kontrolü yapılır. Kumanda panosu üzerinde emniyet devresi, tahrik motoru üzerindeki kasnaklar ve makine motor fren sistemi, taşıyıcı halatlar ve hız regülatörünün halatı ve kasnağı gibi noktaların genel kontrolleri yapılır.

Risk: Elektrik çarpması, uzuv sıkışması, orta düzey yüksekten düşme.

Kabin Üstü

Asansör kabin üstünde teknik personel tüm kat kapılarının kontrollerini, halat bağlantılarını, karşı ağırlık kontrolünü ve kabin üst kısmında ise paraşüt freni kontrollerini yapar.

Risk: Yüksekten düşme, uzuv sıkışması, kabin ile kuyu tavanı arasına sıkışma.

Asansör Kuyu Dibi

Asansör kuyu dibinde teknik personeller kuyu dibi tamponlarını, emniyet devre ekipmanlarını, regülatör gergi ekipmanını ve altta ise paraşüt freni kontrollerini yapar.

Risk: Kabin ile kuyu tabanı arasına sıkışma, uzuv sıkışması

2. Revizyon İşlemleri

Teknik personeller asansörlere aylık periyodik bakım onarım işlemleri uygularken asansörün tüm ekipmanlarına temas eder. Bu temas esnasında karşılaştığı tüm uygunsuzlukları rapor etmek zorundadır. Bu uygunsuzluklar; çalışma ömrünü doldurmuş, yıpranma sonucu değişimi gerekli, vandalizm sonucu veya yapısal uygunsuzluklar sebebi ile hasar görmüş (su baskını, elektrik dalgalanmaları vb.) ekipmanlar ile ilgili olabilir. İlgili uygunsuzluğun boyutu her ne olursa olsun bu uygunsuzluğu öncelikle tesis yönetimine, beraberinde de bağlı olduğu firmaya bildirmek zorundadır. Firma yetkilileri de uygunsuzluğun durumuna göre ivedi bir şekilde aksiyon alıp tesis yönetimine yapılacak işlemler ile ilgili teklif sunup tesis yönetiminin onayına sunmalıdır.

3. A Tipi Muayene Kuruluşu Kontrolleri

Mevcut kullanımda olan tüm asansörler 30411 Tarihli 13.09.2022 Sayılı Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği gerekliliklerince yılda bir kez A Tipi Muayene Kuruluşları tarafından kontrolden geçirilmek zorundadır. Bu kuruluşlar TS, EN, IEC, ISO 17020 standartları kapsamında akredite olmuş kuruluşlardır. Türkiye’de yerleşik olarak özel veya kamu kuruluşu olarak varlık gösterirler, tüm asansör firmaları ve tesis yönetimlerinden bağımsız kuruluşlardır. Bağımsız bir kuruluş olması yapılan tüm kontrollerin tarafsız bir raporlama ile belgelendirilmesini sağlar.

Kırmızı Renk Bilgi Etiketi: Kullanıma uygun olmayan ve kullanımı hayati risk içeren asansörlere yapıştırılır. Ünitenin derhal kapatılması ve eksikliklerin 60 gün içerisinde giderilmesi gerekir. Bu süreçte sadece revizyon çalışmaları için asansörün çalışmasına izin verilir.

Sarı Renk Bilgi Etiketi: Kusurlu asansörlere yapıştırılır. İlgili eksikliklerin 120 gün içerisinde giderilmesi gerekir.

Mavi Renk Bilgi Etiketi: Hafif Kusurlu asansörlere yapıştırılır. İlgili uygunsuzlukların bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilmesi gerekir.

Yeşil Renk Bilgi Etiketi: Kusursuz asansörlere yapıştırılır.

Şimdi, "Asansörler neden düşer veya neden arızalanır?" sorusunun cevabına geçelim. Bakım Onarım - Revizyon - Tip A Denetim Organizasyonu Kontrolleri aslında bir zincirin halkaları gibidir. Bunların tümü yetkili şirketler tarafından birlikte ve zamanında izlenirse, asansörün düşme olasılığı %1'e düşer. Yetkili bir servis işini düzgün yaparsa, rutin bakımı zamanında gerçekleştirirse, teknik personeline bakım için uygun zaman ayırırsa ve belirli bir bilgi ve deneyim seviyesine sahip teknik personelle çalışırsa, asansörün düşmesine neden olabilecek koşullar ortadan kalkar.

Bir asansörün düşmesine sebep olabilecek etmenler; taşıyıcı halatların kopması, makine motor grubunun hasar görmesi ya da kontrol sistemi hatasıdır. Bunlardan bir tanesinin dahi tek başına oluşması durumunda asansör kabini aşırı hızlanır. Ancak, aşırı hızlanan asansörün bakımları ve periyodik kontrolleri düzenli bir şekilde yapılmış ise asansör %115 aşırı hıza ulaştığı an paraşüt freni devreye girer ve asansör durur. Paraşüt frenin de devreye girmesi birbirine bağlı bir düzen içerisinde çalışması ile mümkündür.

Aslında burada en önemli görev yetkili servis firmasındadır. Çünkü, hiçbir tesis yöneticisi asansörün halatlarındaki çap daralmasını bilmez, tellenme varsa görmez, uzama varsa hissetmez, parlama varsa fark etmez. Ya da makine motor grubu dişlilerinde problem varsa, makine motor freni ayarlı değilse, paraşüt blokları ayarsız ise hiçbirinden haberi olmaz. Bunlardan birinde uygunsuzluk var ise bunu uyarması ve düzeltmesi gereken asansör firmasıdır. Çünkü, doğru bir bakım metodu kullanan bakım firması, yetkin personeller ile bakımını yapıyor ise yukarıda saydığımız zincirlerden hiçbiri kopmaz ve asansör de düşmez.

Peki arıza durumu nasıl takip edilir? En başta şunu belirtelim. Arıza yapmayan bir asansör yoktur. Her elektromekanik cihazın arızalanabildiği gibi asansörler de arızalanabilir. Önemli olan husus arıza sayısını optimum ölçüde tutmaktır. Bu da düzenli yapılan bakımlar sayesinde olabilir. Örneğin: Kaçak akım rölesi atmış bir asansöre müdahaleye gelen arıza teknisyeni kaçak akım rölesini kaldırıp tesisi terk eder ise bu arıza en kısa sürede tekrarlayacaktır. Kaçak akım rölesinin neden attığının sebebini bulmadan tesisi terk etmemeli arızanın kaynağını bulmalıdır. Belli ki sistemde bir kaçak var ve sistem uyarılmış. Belki kaçak akım rölesi arızalıdır. Ama sonuçta bir sorundan dolayı atmıştır. Bir başka örnek, bakım esnasında kat kapılarının kontak ayarları kontrol edilmez ise kapıya dışarıdan gelebilecek en ufak müdahalede kontak kesecek ve asansör arızaya geçecektir.

Konumuz aslında dönüp dolaşıp yetkili servisin işini ne kadar doğru yaptığına geliyor. İşini layıkıyla yapan firmalar ile çalışmak ilk cümlemde kurduğum endişeleri tamamen ortadan kaldıracaktır.

Tom Peters’in dediği gibi “KALİTE YÜKSELİRSE, MALİYETLER AZALIR”.