Asansöre Farklı Bir Bakış; Kabin Tasarımı

Asansör tasarımı; kapasiteye, kişi sayısına, çağın beklentilerine, hitap edeceği kitleye ve ülkeye göre belirlenir. Dünyanın birçok bölgesine ihracat yapan asansör firmaları hem ürünü tanımlayabileceği hem de firma yetkinliğini anlatacağı tasarım detaylarına sahip olmayı önemser. Böylelikle firmanın ürün ve markası farkındalık kazanırken diğer ürünler arasında da tasarımı ön plana çıkacaktır.

Başlangıçta mimarinin bir alt bölümü ile hayatımıza giren tasarım, asansör sektöründe de başrol haline gelmiştir. İnşa edilecek her bir yapı veya ürün, tasarım odaklı düşünce sonucunda hizmete sunulmaktadır.

Asansörün hikayesi avan projesiyle başlar. Avan proje, bir yapıda veya bir binada kullanılacak asansör için ilk çizilen, asgari sınırların belirlendiği projedir ve asansör tasarımı bu noktada devreye girer. Avan projesiyle hizmet verecek asansörün kullanım amacı, kapasitesi, hızı, kumandası ve kullanım şekli belirlenir. Asansör projesinin ana hatları, yapılan trafik hesabına göre belirlenen kapasiteye uygun hazırlanır. Asansör projesi tasarım odaklı düşünülerek hazırlanmalıdır. Belirtilen standartlara göre kabin ölçüleri, kabin buton konumu, talep edilen kabin modeli Panoramik ise duvar yönü, ölçüleri veya duvar yönüne bağlı olarak ağırlık yönü belirlenmelidir. Kısıtlı son kat projelerinde kabin içi net yüksekliğin asgari ölçülerde çalışılmasına bağlı olarak tavan bağlantı biçimine uygun model belirlenmesi ve daha birçok özellik bu aşamada netleşir. Kabin tasarımı, iç dizaynın yanı sıra asansör tasarımının tamamıdır ve her etken zincirin bir halkası konumundadır.

Asansörün kullanım amacı belirlendikten sonra sıra asansör kabin seçimine gelmektedir. Komponent asansör kabini, asansörü mekânın bir parçası haline getirir, katlar arası yolculuğu keyifli kılar, müşterinin beklentisini ve ihtiyacını karşılar.

Asansör kabin modeli belirlenirken şu ana başlıklar da dikkate alınmalıdır;

• Asansörün hizmet vereceği alan ve kitle,
• Yapıya uygun beyan edilen standartların maddeleri ve kuyu koşulları, (Panoramik kabin tercih edilirse görüş alanını etkileyen faktörler var mı?).

Aynı zamanda erişilebilirliğe uygun, konforlu ve uzun ömürlü seçilmesi tavsiye niteliğindedir. Engelli yaşamı desteklemek için tüm iskân alanlarının herkes için kullanılabilir olması gerekmektedir.

Erişilebilirlik; insanların (engelliler dâhil) asansöre erişebilmesine, asansörün özelliklerini eşit ve bağımsız olarak kullanabilmesine imkân veren karakteristiği olarak tanımlanmaktadır.

Tasarım süreci EN 81-70 standartlarına uygun olarak, ayna, tutamak, buton konumunun ve yerden yükseklik ölçüsü, renk seçimlerinde uyum ve zıtlık (kontrast) dikkate alınarak tamamlanmalıdır

Bir kabinin uzun ömürlü ve estetik olması kabinin iskelet tasarımından başlar. EN 81-20 standart gereği; kabinin iskeleti, kılavuz patenleri, duvarları, zemini, tavanı ve çatısını içeren donanımı, normal asansör çalışmasında ve güvenlik tertibatı çalışmasında uygulanacak olan kuvvetlere dayanması için mekanik dayanıma sahip olmalıdır. Tüm bu ürünler korozyona dayanıklı olmalı ve motora uygun ağırlıkta, üretim sürecini hızlandıracak şekilde tasarlanmalıdır. Kabin iç dizaynı ne kadar kaliteli ve dayanıklı olursa olsun işin özü temeldedir. Temelin sağlamlığına bağlı olarak kabin iç kaplamalarının dayanıklılığı zaman aşımına uğramayacaktır.  

Asansör sınıfına ve kullanım alanına göre kabin modeli belirlenir. Yolcu, hastane ve benzeri bina yapılarında tercih edilen kaplamalı kabinler, duvarda kullanılan dekor ürünlerinin çeşitliliğiyle (laminant, doğal taş, desenli/ düz paslanmaz gibi birçok kaplama seçeneği ile) doğru orantılı olarak yapılan farklı tasarımlar, alt modellerin oluşumuna öncülük etmektedir. 

Üst geçitler, yük ve araç asansörlerinin kabin seçiminde en aranılan özellik taşıma kapasitesi ve dayanıklılıktır. Bu sınıfta olan asansörlerin kabin duvar panelleri korozyona, darbeye ve çizilmelere karşı dayanıklı olmalıdır. Genelde alışveriş merkezlerinin, otellerin, villaların ve gösterişli yapıların vazgeçilmez tercihi olan Panoramik kabin modelleri tamamen mimariye uygun tasarlanmalı, kullanıldığı atmosfere ve ortama bütünlük kazandırmalıdır. Düz, bombeli, köşeli ve asimetrik cam şekilleriyle tasarım çeşitliliği sağlanmaktadır. Özel Panoramik kabin tasarım yapılırken modellenen cam, standart EN 81-20 Madde 5.4.3.2.3’e (Camdan veya kısmi camdan yapılmış kabin duvarları lamine olmalıdır) uygunluk sağlamalıdır. Tüm bu özelliklerin birbiri içerisinde uyumu yakalaması için farklı renk, dekorasyon seçenekleri ile kullanılacak kaplama ve aksesuarlar, tavana uygulanacak armatür modelinin yerleşimi ve aydınlatma; düzen ve simetri içerisinde kurgulanırsa fonksiyonel, etkileyici ve aynı zamanda estetik tasarıma ulaşılır.

Kabin tasarımını zirveye çıkaracak bir diğer etken ise doğru aydınlatma ile belirlenebilir. İç mekanların bir parçası olan aydınlatma, özel olarak tasarlanmış bir kabin üzerinde etkileyici sonuçlar yaratmaktadır. Örneğin; günışığının veya açık renklerin hâkim olduğu aydınlatma kullanılması alanı geniş gösterecek, ambiyansa sıcaklık katacak, yolculuğu huzurlu ve keyifli kılacaktır. Aydınlatmanın yetersiz olduğu modellerde, kabin içi spot ışıkları ile desteklenerek görsellik üst seviyeye taşınabilir.

Her firmanın kendine özgü tasarım ve estetik anlayışı olduğu gibi ülkelerinde coğrafi ve sosyo-ekonomik değerlerden etkilenerek kendilerine özgün estetik kabin modellerini belirledikleri görülmektedir. Örneğin, Orta Doğu ülkeleri için hazırlanan tasarımlarda kaplamalar, çoğunlukla gösterişin ön plana çıktığı otantik, işlemeli laminantlar ile bunları çevreleyen aksesuarların ve aksamlarının ağırlıkla sarı paslanmaz şekilde tercih edildiği tecrübe edilmiştir. Avrupa ülkelerine yapılan kabinler ise daha sade ve basit, gösterişten uzak kabin tasarımlarıdır.

Firmalara ve ülkelere göre kalıplaşan tasarımlarda ve popülasyonu yüksek kabin modellerinde “Parametrik Tasarım” tercih edilebilir. Belirli ölçüler ve parametreler dahilinde yönlendirilebilen, zamandan kazanç sağlayan parametrik tasarım sayesinde üretimde verimlilik ve süreklilik artacak aynı zamanda hızlı ürün teslimatıyla müşteri memnuniyeti kazanılacaktır.

Geleceğe doğru hazırlanırken önümüzdeki dönemlerde asansörlerde enerji verimliliğini zirveye taşımak için kompozit ağırlıklı tasarımlarının yaygınlaşacağı kaçınılmazdır. Böylelikle ağırlığın en aza indirgenerek motorun verimliliği arttırılacak, yüksek dayanıma ve uzun ömürlü yapıya sahip asansörler inşa edilecektir.

Referanslar: 1- TS EN 81-20 Asansörler - Asansörlerin yapımı ve kurulumu için güvenlik kuralları - Kişi ve eşya taşımacılığı için asansörler - Bölüm 20: Yolcu ve yük asansörleri 2- TS EN 81-70: Asansörler - Asansörlerin yapımı ve kurulumu için güvenlik kuralları - Yolcu ve yük asansörleri için özel uygulamalar - Bölüm 70: Engelliler de dahil olmak üzere kişilerin asansörlere erişilebilirliği.